Óhæfi pabbinn á Bergþórshvoli

Njála er stórfenglega saga. Ég er að kenna hana í annað skipti núna í vetur og hún dýpkar og víkkar eftir því sem ég les hana oftar.

Skarphéðinn Njálsson hefur alltaf verið minn maður. Vegna hreinnar tilfinningasemi þar sem hann var uppáhalds hjá afa. Afi og amma voru með þessa mynd uppi á vegg hjá sér eins langt og ég man.

Flottastur.

Eini bletturinn sem fallið hefur á Skarphéðinn er að hann skyldi trúa Merði Valgarðssyni og drepa Höskuld fóstbróður sinn.

Mér til halds og trausts við kennsluna hef ég haft Lykilinn að Njálu eftir Kristján Jóhann Jónsson og hún hefur aldeilis komið með nýja vinkla.

Í Noregi ríkti óðalsréttur, þ.e. elsti sonur erfði bú og jörð en yngri synirnir urðu að láta sig frá að hverfa. Þess vegna lögðu þeir undir sig ný lönd m.a. Ísland.

Meirihluti landnámsmanna kom frá Noregi svo það er erfitt að ímynda sér að einhver önnur hefð hafi skapast hér á landi en að elsti sonurinn ætti að taka við.

Ég þori nú varla að nefna orðið feðraveldi en það er nú samt valdakerfið sem ríkir í veröld Njálu. Ætthöfðinginn er yfirmaður ættarinnar og tekur helstu ákvarðanir. Það er t.d. Flosi sem ákvarðar gjaforð Hildigunnar bróðurdóttur sinnar.

Synir Njáls eiga eigin bú en eru jafnan hjá Njáli og hlýða hans ákvörðunum hans. Njáll semur stundum þvert gegn vilja sona sinna eins og t.d. þegar hann sættist vegna vígs Þórðar leysingjasonar fóstra þeirra bræðra.

Skarphéðinn er elsti sonur Njáls og mætti því ætla að Njáll hefði á honum mætur og reyndi að undirbúa hann sem tilvonanda höfðingja ættarinnar. Fer þó lítið fyrir því.

Njáll er hins vegar góður vinur bóndans á næsta bæ, hans Gunnars Hámundasonar, og ræður honum heilt og hvetur í hvívetna. Hetjan og ráðgjafinn eru vel þekkt minni í bókmenntum. Eru flestir sammála því að Njáll og Gunnar bæti hvorn annan upp.  Gunnar er óneitanlega hinn fullkomni garpur, hlédrægur, fimur, sterkur og fallegur. Mesta hetja þess tíma. Það er svo sem ekkert illskiljanlegt að Njáll vilji binda trúss sitt við svona garp. Hins vegar er hann með heima sér næst mesta garpinn, sinn eigin son.

Þegar hann leitar eftir kvonfangi fyrir Skarphéðinn leitar hann ekki langt yfir skammt

heldur velur dóttur nágrannans í Þórólfsfelli. Virðist gjaforðið til þess eins fallið að auka við land Bergþórshvols. Grímur fær ríka ekkju en Helgi, yngsti sonurinn fær besta gjaforðið, Þórhöllu Ásgrímsdóttur Elliða-Grímssonar sem var mikill höfðingi. Því virðist, eins og Kristján bendir á, að Njáll sé að undirbúa Helga fyrir höfðingjahlutverkið en ekki Skarphéðinn. Helgi er líka líkastur Njáli sem sýnir sig í forspárgáfu hans.

Njáll hvetur Gunnar til að fara utan sér til frama en dregur úr sonum sínum. Grímur og Helgi fara nú samt en Njáll segir þeim strax að ekkert gott muni af því hljótast. Sem kemur auðvitað á daginn. Það virðist hins vegar aldrei koma til greina að Skarphéðinn fari utan. Hann situr heima.

Njáll veit þó fullvel að þegar kemur að mannvígum þá er Skarphéðinn rétti maðurinn í verkið. Það veit alla vega Hróðný móðir Höskuldar hálfbróður Njálssona þegar hún biður Skarphéðinn sérstaklega að loka augum látins sonar síns. Kristján bendir á í bók sinni að þetta er í eina skiptið sem Skarphéðinn er sérstaklega fenginn í eitthvert verk, yfirleitt er fram hjá honum gengið.

Það er því kannski ekki skrítið að Skarphéðinn falli fyrir smjaðri Marðar en Mörður er goði og plottari. Kannski sér Skarphéðinn fyrir sér að þarna sé hann, garpurinn, kominn með sinn ,,ráðgjafa“ eins og Gunnar átti í föður hans. Þá er kannski ekki heldur skrítið að Skarphéðinn vilji gjarna fara að brjótast undan valdi karls föður síns sem hefur nú eiginlega ekki sýnt honum neitt annað en lítilsvirðingu.

Þeir Njálssynir drepa síðan eins og áður sagði Höskuld Þráinsson fóstbróður sinn. Höskuldur ræfillinn hefur ekkert gert annað en að vera sonur Þráins og eiga hefndarskyldu fyrir hann. Og auðvitað að vera í sérstöku dálæti hjá Njáli. Njáll hefur gengið ákaflega langt í því að auka veg og virðingu Höskuldar. Hann gengur svo langt að gefa vond ráð til að deilur manna leysist ekki, maðurinn sem er þekktur fyrir ráðsnilld sína. Allt til þess að stofnaður verði fimmtardómur og að Höskuldur Þráinsson verði goði. Það mætti mikið vera ef Skarphéðinn væri ekki orðinn svolítið pirraður.

Þegar samið hefur verið um vígið á Alþingi og maður gengið undir manns hönd til að tryggja sættir og bjarga Skarphéðni og bræðrum hans, laumar ekki karlófétið slæðum og kvenstígvélum í peningahrúguna! Hvað gekk manninum til? Búið að kalla hann karl hinn skegglausa lon og don og kvengera hann út í eitt. Kvengerving og ásakanir um kynvillu hin grófasta móðgun samkvæmt Grágás. Ætli lögspekingurinn Njáll viti það ekki manna best.

Njáll virtist ganga mjög langt til að ná sáttum. En hann tilkynnti það nokkrum sinnum

formlega að hann hefði frekar viljað missa alla syni sína en Höskuld fósturson sinn. Skemmtilegt.

Þegar brennumenn mæta heim í hlað stilla þeir sér upp úti við því þar hafa þeir betri bardagastöðu. Njáll hins vegar ákveður að allir eigi að fara inn í hús þrátt fyrir ítrekaða fyrirboða um brennu. Synirnir hlýða, verða að hlýða ætthöfðingjanum. Hvers konar faðir tekur börnin sín með sér í dauðann?

Þeir Njálssynir fá aldrei að verða sjálfstæðir menn. Skarphéðinn fær aldrei að taka við sínu rétta hlutverki og sýna hvað í sér býr. Hann er vanmetinn allt til enda og þarf að deyja ásamt karlægum karlinum sem tekur allt með sér í dauðann, óðalið, synina og framtíðina.

Að afreka eitthvað í lífinu

Þessi brandari var á Fésbókinni í dag. Mér fannst hann óheyrilega fyndinn enda með snert af skepnuskap í sálarflækjunum.
Fékk mig samt til að hugsa. Ekki eitthvað nýtt og júník heldur svona viðvarandi hugsun sem skýtur annað slagið upp kollinum. Svona re-run thought.
Þannig er mál með vexti að ég eldist með hverjum degi sem líður, sem þýðir líka að styttist í annan endann. Stundum hættir hugsunin þarna og ég verð miður mín og þarf að fá mér súkkulaði en ekki alltaf. Stundum heldur hún áfram. En svo ég komi mér nú að þessu þá er ég komin að þeim tímapunkti í lífi mínu að ég hef verið lengur á jörðinni en J-oðin, Kurt og Amy. Ég hef verið lengur á yfirborði jarðar en Jesú, Byron lávarður, John Lennon og Elvis Presley. Og hvað hef ég afrekað í lífinu? Eiginlega bara ekki neitt. Núna myndu margir vilja staldra við og nefna börnin. Og vissulega eru þau afrek út af fyrir sig. Þau eru alveg tvímælalaust hamingja mín og tilgangur tilveru minnar en þið vitið... Það eru ofsalega mikið af fólki sem á börn svo það er kannski ekki beinlínis svona sérstaklega sérstakt. Ég er farin að hljóma alveg rosalega vanþakklát en you get the point. Janis Joplin átti t.d. engin börn en við vitum samt öll hver hún var. Anyways...
Það eru margir sem vilja reisa sér minnisvarða og sumum tekst það með listsköpun eða einhverjum, humm, afrekum...  Því miður vilja allir menntamálaráðherrar reisa sér minnisvarða með nýrri námsskrá eða grundvallarbreytingu á skólakerfinu en það er efni í annan pistil.
Hins vegar hef ég komist að þeirri niðurstöðu að það sé í rauninni til lítils að reisa mér e.k. minnisvarða með einhverju afreki svo eftir mér verði munað um alla eilífð. Ég verð nefnilega alveg jafn dauð eftir sem áður.
Sumir eru ógeðslega frægir svona rétt á meðan þeir tóra en svo falla þeir í gleymskunnar dá. Það hlýtur nú samt að vera betra en að verða fræg/ur eftir dauða sinn og hafa aldrei neina hugmynd. Ekki nema að það sé huggun harmi gegn á meðan maður treður hreinsunareldinn í helvíti.
Jæja, nú er ég að verða glúmí svo það er best að kanna súkkulaðibirgðarnar.

Þessi færsla var í boði ÍSL 303 í FSH sem ákvað að nenna ekki að leika Njálu lengur svo kennarinn græddi óvænt kvöldfrí.

Dýravernd og bændur

Æ fleiri eru að verða meðvitaðir um velferð dýra og er það vel. Mér þykir vanta upp á að fólk sé meðvitað um samspil krafna sinna um lágt matarverð og aðbúnaðs dýranna en þar sem ég hef skrifað pistil um það áður læt ég nægja að vísa til hans.
Þar sem við bændur viljum hag skepna okkar sem bestan þá langar mig að varpa fram þeirri hugmynd að í staðinn fyrir að leggjast í vörn þá ráði Bændasamtökin til sín skeleggan dýraverndarsinna, eins og t.d. Árna Stefán Árnason eða Sif Traustadóttur, og láti hann hjálpa okkur að laga til þar sem pottur er brotinn.
Af slíku fyrirkomulagi gæti orðið margs konar ávinningur; dýraverndarsinna sjá við hvað við erum að eiga, við sjáum þeirra sjónarmið og síðast en ekki síst, að vonandi fari betur um dýrin okkar.

Ljósleiðari og landsbyggðin

Fyrir 10 árum, eða meira, komu iðnaðarmenn í húsið hennar mömmu og settu upp box í kjallaranum. Svo stóðu íbúarnir og horfðu á boxið og veltu fyrir sér hvað þetta væri. Kom í ljós að búið væri að leggja ljósleiðara í húsið. Það bað enginn um hann og enginn borgaði fyrir hann. Við erum að tala um Reykjavík, btw.

Ef við á landsbyggðinni viljum fá ljósleiðara þá verðum við að borga hvítuna úr auganu bara fyrir lagninguna. Þá verðum við væntanlega að borga heimtaugargjald líka.
Þetta fer alveg nett í taugarnar á mér.

Þar fyrir utan þá verðum við öll, þéttbýlið líka, að borga mánaðarlega áskrift bara fyrir að fá að hafa aðgang að ljósleiðaranum ca. 3000 kr. á mánuði. Þá á eftir að borga fyrir það sem við viljum fá í gegnum ljósleiðarann. Enda skilst mér að ljósleiðarinn sé ekki jafn vinsæll í þéttbýlinu og maður gæti haldið þar sem mun ódýrari kostir eru í boði.

En vitiði. Ég held að svona viðskiptamódel myndi hvergi fá að líðast. Nema á Íslandi.

Skilningur á fréttaflutningi - skoðanakönnun

survey solution

Ég er ekki fórnarlamb

Fórnarlamb er ljótt orð. Það er ljótt og það er skammarlegt að vera fórnarlamb. Aumingjalegt. Það vill enginn vera fórnarlamb. Og hafi það gerst þá má enginn vita það.

Ég er ekki fórnarlamb. Ég er ekki lögð í einelti. Það væri skammarlegt. Það væri hlægilegt. Ég er ekki aumingi.

Þegar ég sendi fyrirspurn um aðstoð vegna þess að mórallinn væri svo vondur, og lýsti honum lítillega, þá fékk ég svar þess efnis að þau tækju ekki á ,,svona konkret málum en hefurðu kynnt þér litteratúr um einelti á vinnustöðum?” Ég hristi bara höfuðið, hvað var eiginlega að þessu fólki? En ég kynnti mér reglugerðina um einelti á vinnustöðum og fleira til. Það var margt líkt.

Ástæða fyrirspurnarinnar var sú að mér leið illa. Án þess að ég vilji koma öðrum í vandræði þá leið öðrum illa líka. Ég man eftir samtali þar sem ég og viðmælandi vorum bara nokkuð hress af því að við: ,,höfðum fengið að vera í friði nokkuð lengi.” Nei, það er ekki í lagi.

Ég var búin að burtskýra andrúmsloftið á allan hátt: Vinnustaðurinn var smár og fór minnkandi. Það gat enginn verið öruggur um vinnuna sína. Hér er litla sem enga vinnu að hafa og uppsögn gat haft í för með sér langvarandi atvinnuleysi. Jafnvel brottflutning. Við svona aðstæður líður öllum illa. Heimsins besti yfirmaður og heimsins bestu vinnufélagar finna fyrir svona pressu. Það er ómögulegt að komast hjá því. Frekar þú en ég. Ég var aðflutt og skildi ekki menninguna. Þetta var smátt samfélag þar sem allir þekktu alla og þau gerðu bara ráð fyrir að ég vissi allt og kynni allt líka. ,,Við höfum alltaf gert þetta svona.” Þarna var unnið öðruvísi en á fyrri vinnustað og ég varð bara að átta mig á því. Ég gerði hlutina öðruvísi en þau. Ég gerði hlutina verr en þau… Það var ég... Ég var vanhæf… Ég reyndi að fela mig, læddist um. Reyndi að þóknast svo ég yrði ekki tekin á teppið. Var með stöðugan kvíðahnút í maganum.

En það var ekki ég. Þegar ég lýsti þessu fyrir vinum mínum og fjölskyldu þá fannst þeim þetta ekki í lagi. ,,Skrifaðu allt niður” sagði stéttarfélagsfulltrúinn í þriðja eða fjórða samtali ,,þetta er svo fljótt að gleymast.” Ég skrifaði niður.

Svo kom niðurskurðurinn og mér var sagt upp.

Ég sat heima hjá mér þann vetur og gerði lítið annað en að rifja upp og endurlifa síðustu 5 árin. Aftur og aftur. Seinna sagði fagaðili mér að ég hefði verið að ,,gera upp og vinna úr reynslunni.“

Kvíðahnúturinn var að rakna upp og vanlíðanin á undanhaldi en í staðinn var komin reiði. Þetta þurfti ekki að vera svona. Þetta andrúmsloft var ekki óhjákvæmilegt, þetta var ekki nauðsynlegt. Það þurfti ekki að brjóta niður faglegt sjálfstraust mitt. Já, ég varð reið. Ég var líka mjög reið út í sjálfa mig að hafa leyft þetta, að ég skyldi ekki segja eitthvað, gera eitthvað. Stöðva þetta. Ég var með bólgið skófar á sálinni sem hjaðnaði ekki. Fagaðilinn ráðlagði mér að gera ekkert. Ég væri aðflutt, ég myndi tapa þeim slag. Ég gerði ekkert. Ég var áfram reið.

Um jólin var mér boðið á sameiginlegt leik- og grunnskóla jólaball með barninu mínu. Ég gat ekki hugsað mér að mæta. Sem betur fer var vont veður og ballinu aflýst. Um vorið horfði ég á nýfædda barnið mitt og sá fram á 16 ára samskipti við þessa stofnun. Tilhugsunin var óbærileg.

Ég fékk fréttir af uppsögnum og mannaráðningum. Dómsmáli. Ég fékk fréttir af aðgerðaleysi í eineltismálum. Mér kom það ekki við. Ég beið bara eftir því að raunverulegir valdhafar sæju að eitthvað væri að. Þeir lokuðu augunum.

Ég fékk aðra vinnu. Mér leið ömurlega. Ég barðist við að skipta úr undirlægjugírnum en það var erfitt. Mitt faglega sjálfstraust var í molum.

Ég ákvað að ég yrði að ljúka þessum kafla í lífi mínu. Þetta gæti ekki og mætti ekki hafa vald yfir mér lengur. Ég hafði engu að tapa. Maðurinn minn gat misst snjómoksturinn en hann sagði að það yrði þá bara að hafa það. Ég birti bloggfærslu á mínu persónulega bloggi.

Ég var búin að skrifa þessa færslu margoft í mörgum myndum. Ég hafði skrifað hana sem alls konar bréf og alls konar formleg erindi. Ég sá ekki fram á að það hefði neitt upp á sig.

Ég vildi ekki benda á persónur því í raun held ég ekki að um eiginlegt einelti á vinnustað hafi verið að ræða. Ég held að þetta hafi verið ,,eitraður vinnustaður” (e. toxic workplace) þar sem e.k. samspil ótta um atvinnu, nándar og hefða hefur blandast svona illa saman.

Fyrir mér var þetta búið þarna. Ég hálfpartinn vonaði að færslan fengi ekki mikinn lestur en hún fékk einhverja dreifingu og yfir 800 heimsóknir.

Eftir áramótin birtist hún, án minnar vitundar, í fjölmiðli. Ég veit að hún vekur athygli. Það talar samt enginn fulltrúi ráðandi afla við mig um færsluna. Það hefur enginn samband. Það fannst engum ástæða til að ræða við mig um það sem þar kom fram. Ég hitti valdhafana á reglulegum fundum. Ekki orð. Bara opinber yfirlýsing í næsta blaði.

Ég ákveð að taka slaginn. Hann vindur upp á sig. Loksins er hringt. Þá er verið að reyna að hanka mig. Ég er vænd um lygi. 
Ég vissi að valdaklíkan myndi slá til baka.  Það kom mér ekki á óvart. Það kom mér hins vegar mjög á óvart hvaðan það kom. Fullyrðingarnar eru furðulegar. Útreikningar á valdi minnihlutafulltrúa þeir undarlegustu sem ég hef séð.  Samúðin öll hjá valdhöfunum. Aumingja þeir.

Ég fylgist agndofa með þórðargleði lesenda sem fagna og læka í hundraðatali að samherji minn stingi mig í bakið. Fólk sem hefur verið gengið fram hjá við stöðuveitingar fagnar þessum skrifum. Gamlir nemendur sem voru lagðir í einelti alla sína skólagöngu fagna boðskapnum.  Hafði fólk logið að mér? Fagaðilinn lækar skrifin.

Ég vissi að ég fengi ekki stuðning. Það kom ekki á óvart. En þetta kom á óvart. Ég hendi þessu fólki út af fésbókinni minni. Ég þarf þá ekki að horfa upp á þetta.

Þið megið alveg fyrirlíta mig.  Það er allt í lagi. Miklu betra en sjálfsfyrirlitningin.

Ég er ekki fórnarlamb.

Hægar og hljóðar en gagngerar breytingar

http://www.ljosmyndakeppni.is/

Í flestum framhaldsskólum landsins er nú verið að ræða, ef ekki ákveða, að stytta nám til stúdentsprófs. Hvernig á því stendur er hins vegar óljóst Engin lagasetning frá Alþingi, nema aukið svigrúm í nýjustu lögunum, engin sérstök umræða, ekkert samráð, bara skilaboð frá menntamálaráðherra.

Menntamálaráðuneytið hefur ekki sent stjórnendum framhaldsskólanna bein fyrirmæli um styttingu námsins, en ráðuneytið staðfestir að styttingin hafi verið rædd á fundum með skólameisturum, auk þess sem vilji stjórnvalda komi fram í námskrá, Hvítbók menntamálaráðherra og fjárlögum næsta árs. ruv.is

Nú hefur þessi umræða verið í gangi í u.þ.b. 10 ár. Ef það eitt að umræða sé í gangi langtímum saman án niðurstöðu nægir til breytinga þá ættum við að vera löngu gengin í ESB og búin að sameina skóla í Þingeyjarsveit. Svo er þó ekki. Enda þykir almennt viðkunnanlegra að fólk ræði sig að einhverri niðurstöðu og jafnvel að einhver meirihluti sé sæmilega sáttur við niðurstöðuna.

Nýlega framlagt fjárlagafrumvarp styður við markmið Hvítbókar um skerðingu náms á framhaldsskólastigi og takmarkað aðgengi. Enn er skorið niður til framhaldsskólans og gert ráð fyrir 5% fækkun nemenda.
Svo virðist sem menntamálaráðherra sé þegar búin að taka ákvörðun um meginbreytingar á íslenska framhaldsskólastiginu. Slík ákvörðun hefur verið tekin í einhverju bakherberginu og óljóst hverjir voru þar viðstaddir. Að minnsta kostir var þar enginn fulltrúi Kennarasambands Íslands. Guðríður Arnardóttir.

Helsta röksemd styttingarinnar hefur verið samanburður við nágrannaþjóðir. Hjá nágrannaþjóðunum hefur námsárið verið lengra enda er nú stefnt að því að skólaárið verði 10 mánuðir.

Á Íslandi hefur skapast hefð fyrir styttra skólaári en tíðkast hjá nágrannaþjóðum okkar. Orsök þessa má m.a. rekja til þátttöku barna og unglinga í lífi og störfum samfélagsins sem þurfti á starfskröftum þeirra að halda um sauðburðinn, við heyannir og í ýmsum störfum tengdum fiskveiðum. Menntamálaráðuneytið.

Ráðuneytið talar um sauðburð og heyannir en það er vissulega löngu liðin tíð. Hins vegar byggjum við talsvert á ferðamannaþjónustu núorðið og hún þarfnast þessara starfskrafta. Persónulega finnst mér nemendur vinna of mikið og vorkenni ferðaþjónustuaðilum lítið. Finnst hins vegar rétt að þessi punktur fljóti með.

Verði námsárið lengt samfara árastyttingunni (eða eininganiðurskurði) þá er þetta auðvitað hið besta mál. Þá erum við ekki að tala um niðurskurðaraðgerð í sparnaðarskyni heldur faglegt svar við kalli tímans.

Hins vegar hefur sá lúmski grunur læðst að konu að um sparnaðaraðgerð sé að ræða og kemur þar tvennt til:

• Hugmyndin kemur fram í tíð menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins og er nú keyrð í gegn af ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Hugmyndafræði flokksins gengur út á að minnka ríkisumsvif.

• Í síðustu samningalotu framhaldsskólakennara og ríkisins kom fram að launin gætu hækkað ef námið yrði styttra.

Það er nokkuð rökrétt að því færri kennarar sem eru við störf því stærri verði hver sneið kökunnar og virðist forysta kennara hafa veitt því þegjandi samþykki sitt. Hitt er annað mál að reynslan sýnir að kakan verði bara minnkuð í framtíðinni svo svona samningar eru skammgóður vermir.

Hvað varðar kall tímans þá veit ég ekki vel hvaðan það kall kom né hvers vegna enginn heyrði það nema Sjálfstæðisflokkurinn. Krafan um styttinguna kom ekki innan frá, fagfólk skólanna hafði ekki séð, og sumt ekki enn, þetta óþarfa ár sem flæktist fyrir og stóð allt og öllum fyrir þrifum.

Stúdentsprófið er aðgöngumiði inn í háskóla. Sú umræða hefur heyrst að stúdentar séu ekki nægilega vel undirbúnir nú þegar. Sífellt bætast við deildir sem láta nemendur þreyta inntökupróf til að komast inn. Hvernig stytting náms samræmist þessari staðreynd er illskiljanlegt.

Þá hlýtur líka að liggja ljóst fyrir að framhaldsskólinn mun gera meiri kröfur til grunnskólans um undirbúning nemenda.

Grunnáfangarnir eigi að færast niður í grunnskólann þar sem það hefur sýnt sig að það er mikil endurtekning milli skólastiga á Íslandi. vísir.is

Hér er því um ræða breytingar sem snerta fleiri en bara starfsfólk og nemendur framhaldsskóla og væri gaman að heyra frá fleiri aðilum.