Hvers vegna breytist ekkert?

Undanfarið hafa Íslendingar séð glitta í rotinn og ógeðslegan heim frændhygli og sérgæsku bak við tjöld stjórnmálanna. Svona hefur þetta verið lengi og flestir vitað það en einhverra hluta vegna hefur ekki tekist að hreinsa til. Alls konar lög og reglur hafa verið sett en það ekki dugað til. Ástandið virðist jafnvel versna ef eitthvað er.

Stjórnarhættir hér í míkrókosmósinu Þingeyjarsveit hafa lengi truflað mig og ég hef bæði reynt að benda á það sem ábótavant er og jafnvel reynt að laga það með einstaklingsframtakinu en hvorki gengur né rekur. Enda finnst mér afskaplega vont að það þurfi einstaklingsframtakið til, að einstaklingurinn, í þessu tilfelli ég, þurfi að leggja sjálfan sig að veði.

Ég skal nefna dæmi til að skýra þetta nánar.

Þegar ég sat í sveitarstjórn 2010-2014 hringdi ég margoft í Samband íslenskra sveitarfélaga. Fyrir utan eitt skipti fékk ég aldrei skýr svör. Mér fannst og finnst enn með ólíkindum að hægt sé að sameina tvo grunnskóla í sveitarfélagi undir liðnum Fundargerð fræðslunefndar í fundarboði. Það var komið aftan að minnihlutanum sem gat, fyrir utan 5 mínútna fundarhlé, ekki rætt saman að neinu ráði né haft samband við baklandið til skrafs og ráðagerða. Einu svörin sem Sambandið gat gefið var að þetta væri óvenjulegt.

Eina skiptið sem ég fékk skýrt svar var þegar gefa átti öllum kennurum Þingeyjarskóla kennsluafslátt að það væri gegn umboði Samningsnefndar sveitarfélaganna.

Í fyrra þegar fólki var sagt upp vegna fækkunar starfa en frænka sveitarstjórnarfulltrúa meirihlutans var ráðin í nýja stöðu sem ekki var auglýst var mér eiginlega alveg nóg boðið. Í fyrsta lagi var þetta gert með mjög skítlegum hætti gagnvart öðrum fyrrverandi stjórnanda svo ekki sé talað um kennarana sem sátu eftir atvinnulausir eftir verulega kaldar kveðjur. Í öðru lagi þá er kveðið mjög skýrt á um það í lögum og kjarasamningum að öll ný störf eigi að auglýsa. Það hefur aldrei verið deildarstjóri í Þingeyjarskóla. Það var enginn deildarstjóri í Hafralækjarskóla. Þetta er eins splunkunýtt starf og það frekast getur verið.

Það eru takmörk fyrir tímanum og úthaldinu sem ég hef í hreinsunarstarf sem enginn vill hvort sem er að ég sinni en af prinsippástæðum hringdi ég í KÍ. Eina svarið sem ég fékk þar var að þetta væri ekki „alveg hreint“ en sennilega væri best að ég hringdi í Menntamálaráðuneytið. Ég hringdi í Menntamálaráðuneytið og talaði þar við mann sem vildi sem minnst segja. Sennilega væri nú best að ég hringdi í Samband íslenskra sveitarfélaga. Ég þóttist vita að það hefði ekkert upp á sig en hringdi samt. Svörin voru  japl, jaml og fuður. Sennilega væri nú best að ég hringdi í Menntamálaráðuneytið! Nefnilega.

Að ákveðnu leyti er þetta skiljanlegt. Þetta snýst um lagatúlkun og embættisfólk vill ekki setja fram ákveðna túlkun. Til þess eru dómstólar eða úrskurðarnefndir. En til að fá dóm eða úrskurð þarf einstaklingur að setja fram kæru. Það er þar sem hundurinn liggur grafinn.

Í smáu samfélagi eins og Þingeyjarsveit er erfitt fyrir einstaklinginn að rísa upp á móti ættarveldunum. Félagsleg útskúfun og mannorðsmissir blasir við. Jafnvel lífsviðurværið er í hættu. Þá er betra að þegja. Þess vegna breytist ekki neitt.

Auglýsingaskylda starfa

Þar sem mér er mikið í mun að farið sé að lögum og reglum þá langar mig að benda meirihluta sveitarstjórnar Þingeyjarsveitar á þá meginreglu að auglýsa skuli öll ný störf. Sú lagagrein sem stuðst er við er vissulega að finna í Lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, 7. gr. en Hafsteinn Dan Kristjánsson, aðstoðarmaður umboðsmanns Alþingis og aðjúnkt við lagadeild Háskóla Íslands segir í grein sinni Ráðningar í opinber störf1:

2.1.3.3 Auglýsing starfa hjá sveitarfélögum

Um ráðningu annarra starfsmanna sveitarfélaga en framkvæmdastjóra gilda 56. og 57.

gr. svstjl. Samkvæmt síðarnefnda ákvæðinu fer um réttindi, skyldur og starfskjör starfsmanna eftir kjarasamningi.

Við könnun á auglýsingaskyldunni og atriðum tengdum auglýsingu verður því að horfa til kjarasamnings hvers sveitarfélags. Skylda til að auglýsa starf laust getur einnig verið fyrir hendi samkvæmt samþykktum sveitarfélags. Þótt ekki sé kveðið á um auglýsingaskyldu í þessum heimildum ber að hafa í huga það sem segir hér að framan að jafnræðisreglur stjórnsýsluréttarins geta leitt til þeirrar niðurstöðu að það beri að auglýsa störf en um er að ræða úthlutun takmarkaðra gæða. 

Ég bendi alveg sérstaklega á setninguna úthlutun takmarkaðra gæða en við vitum það væntanlega öll að í Þingeyjarsveit eru mun fleiri menntaðir kennarar en störf fyrir þá. Því hlýtur það að brjóta alla vega gegn jafnræðisreglu að úthluta störfum til vandamanna sveitarstjórnarmanna meirihlutans óauglýst. (Svo ekki sé talað um þá sjálfa.)

Í kjarasamningi grunnskólakennara kafla 14.1 segir:

Öll störf skulu auglýst laus til umsóknar á opinberum vettvangi. Skal það gert með 14 daga fyrirvara að jafnaði. Þó er ekki skylt að auglýsa afleysingastörf, svo sem vegna fæðingarorlofs, námsleyfis eða veikinda, eða störf þar sem ráðning skal standa 12 mánuði eða skemur eða tímavinnustörf.

Ef sveitarfélag lítur svo á að ráða skuli í starf með uppfærslu innan

starfsgreinarinnar eða frá hliðstæðum starfsgreinum er heimilt að auglýsa á þeim vettvangi einum. (Leturbreytingar mínar.)

Takið eftir þessu, undantekningarnar eru ef um tímabundið starf er að ræða 12 mánuði eða skemur. Og ef um uppfærslu er að ræða, ekki niðurfærslu. Þar fyrir utan tel ég ljóst að einstaklingur sem hefur verið sagt upp njóti ekki lengur sömu réttinda og starfandi aðilar. Þótt svo sé og litið sé á um hliðstæða starfsgrein sé að ræða þá á samt að auglýsa innan stofnunar og þá hljóta aðrir uppsagðir að eiga möguleika á að sækja um.

Þannig að ég geri fastlega ráð fyrir að fljótlega verði auglýst eftir deildarstjóra. 

Forseti elítunnar

Þá hefur forsetinn hætt við að hætta við að hætta. Það er gott en ég furða mig á því hvernig honum gat mögulega dottið það í hug upphaflega að hætta við hætta. 

Hann hélt því fram að það væru svo miklir "óvissutímar" að það vantaði "kjölfestu" og að hans mati hafði enginn framkominna forsetaframbjóðenda það til að bera. Að forsetinn leyfi sér að dæma fólk á þennan hátt er auðvitað kapítuli út af fyrir sig en látum það vera að sinni.

Þessi meinta óvissa sem forsetinn vísaði til var óánægja almennings með þær upplýsingar að þáverandi forsætisráðherra og tveir aðrir ráðherrar ríkisstjórnarinnar ættu eða hefðu átt hluti í aflandsfélögum. Ríkt fólk sem telur að hið sama eigi ekki að gilda um það og umbjóðendur þess. Fólk sem tók þátt í því að mergsjúga landið á árunum fyrir hrun og á siðferðilega hlutdeild í hruninu. Efnahagshruni sem bitnaði á alþýðu þessa lands á meðan elítan geymdi "sína" fjármuni í skjóli frá sviptingunum innanlands og stórgræddi á öllu saman.

Forsetinn, sem meig utan í elítuna á árunum fyrir hrun og er kvæntur milljónamæringi,  ákvað að hann væri rétti maðurinn til að standa fyrir alþýðu Íslands. Forsetinn er allt annað en heimskur. Hann vissi það fullvel að fv. forsætisráðherra hrökklaðist frá vegna fjármála eiginkonu sinnar. Hann vissi það fullvel að hér varð talsverð umræða um lögheimili eiginkonu hans sumarið 2013. Hann vissi það fullvel að tengdafjölskylda hans væri moldrík og líkurnar á því að þau ættu eignir í skattaskjólum væru yfirgnæfandi. Að halda að ekki yrði hjólað í eignir, heimilisfesti og skattamál eiginkonu hans (sem er sennilega fyrrverandi eiginkona hans miðað við allt) er til marks um þvílíkan dómgreindarskort að það tekur engu tali. 

Þegar fjandmaður hans í gegnum tíðina býður sig fram þá læðist hann í burtu með skottið á milli lappanna. Hann heldur því að vísu fram að það séu komnir tveir frambærilegir frambjóðendur, önnur blaut tuska framan í hina, Davíð og Guðni. Þessi málflutningur heldur engu vatni því það vissu allir að Guðni myndi bjóða sig fram. Hann dregur sig í skjól vegna Davíðs. 

Hvernig má það vera að forsetinn er reiðubúinn að standa frammi fyrir þjóð sinni sem dómgreindarskertur aumingi? Maður sem er ekkert ef ekki pólitískur refur. Eitthvað hefur honum gengið til.

Jú, hann er guðfaðir Panamaríkisstjórnarinnar. Hann túlkaði stjórnskipunina eftir eigin höfði og veitti þáverandi forsætisráðherra ekki þingrofsheimild þótt hann hefði enga ástæðu til að ætla annað en að meirihluti væri á þingi fyrir þingrofi. 

Nýr forsætisráðherra lægði ekki óánægjuöldurnar í samfélaginu, Stigamannastjórnin stóð tæpt. Þá boðaði forsetinn til blaðamannafundar á Bessastöðum og algjörlega rændi umræðunni næstu þrjár vikurnar. Þegar Davið býður sig fram, maður sem er langt í frá óumdeildur, þá dregur hann sig í hlé því nú er kominn fram maður sem getur dregið til sín sviðsljósið og umræðuna. 

Ríkisstjórn Ólafs Ragnars Grímssonar hefur fest sig aftur í sessi. Elítuflokkarnir fá svigrúm til að ná aftur vopnum sínum og standa gegn kerfisbreytingum í spilltu og ógeðslegu samfélagi.
Takk, Ólafur Ragnar, takk kærlega.

Að kyssa þann vönd sem sárast bítur

En það stendur skýrum stöfum í kristindóminum að yfirmenn og undirgefnir eigi að vera í hverju landi og undirmennirnir eigi að vera trúir yfirmönnunum. (HKL, 1932)

Í gamla daga var til stofnun sem hét  Fiskveiðasjóður Íslands og hann var lengi vel staðsettur í Útvegsbankahúsinu  við Lækjartorg. Pabbi minn var aðstoðarforstjóri Fiskveiðasjóðs. Hann sótti líka um forstjórastöðuna þótt hann vissi vel að hann myndi aldrei fá hana. Sjálfstæðisflokkurinn átti þá stöðu og föðurættboginn minn hefur lengi verið með alræmda vinstri slagsíðu.

Þetta hefur væntanlega verið á menntaskólaárunum, skólinn bara rétt hjá, að ég kom við hjá pabba. Á fyrstu hæð þar sem bankafgreiðsla Útvegsbankans var voru tveir menn vel drukknir og talsverð fyrirferð í þeim. Á þessum tíma var eitthvað um róna í Reykjavík og þessir höfðu svoleiðis yfirbragð. Ég man alltaf eftir þessum atburði vegna þess að annar þeirra, sá sem hafði sig meira í frammi, var með merki Sjálfstæðisflokksins í barminum og ég varð svo hissa. Ég skildi engan veginn hvernig maður sem, miðað við öll ummerki, var svokallaður undirmálsmaður, gæti mögulega stutt Sjálfstæðisflokkinn og unnið þar með þvert gegn öllum sínum hagsmunum. 

Undanfarið hef ég fylgst með og tekið þátt í umræðum á samfélagsmiðlum. Gamlir bændur og fullorðnar verkakonur með sigggrónar hendur fara mikinn og verja Sigmund Davíð og hann "Ólaf sinn" og vona að guð gefi að hann sitji áfram.

Það var mikill dýrðardagur í mínu lífi þegar ég áttaði mig á því að ég þyrfti hvorki að skilja alla hluti né hafa á þeim skoðun. En ég verð að viðurkenna að þetta finnst mér óendanlega sorglegt og á bágt með að leiða hjá mér sem eitt af því sem ég þurfi ekki að skilja. Því mér finnst nauðsynlegt að skilja þetta.
Hvernig má það vera að fólk sem hefur unnið hörðum höndum alla sína ævi og hefur aldrei kynnst og mun aldrei kynnast fjárhæðunum og ofgnóttinni sem aflendingarnir velta sér upp úr geti barist fyrir svona menn á kaffistofunum og samfélagsmiðlunum? Og kýs þá! Kýs þá og heldur þeim að kjötkötlunum sem þeir moka úr sér og sínum til handa! Hvernig, ó, hvernig er þetta hægt?!

Af hverju getum við venjulega fólkið ekki staðið saman og hrundið af okkur þessum afætum sem arðræna okkur, börnin okkar og framtíðina? Okkur verður aldrei hleypt inn í klíkuna, við verðum aldrei ein af þeim. Það er nógu vont að þurfa að lifa við þessa misskiptingu og óréttlæti. En að horfa á gott og heiðarlegt fólk taka þátt í að viðhalda kerfinu er óbærilegt.

Ég vona að Bryndís Schram fyrirgefi mér þótt ég deili stöðufærslunni hennar frá í gær.



PS. Fyrirsögnin er líka tilvitnun í vin minn Laxness.

Samtalið

Ástþór og forsetafrúin

Nýverið var viðtal í síforsetaframbjóðandann Ástþór Magnússon í útvarpsþættinum Harmageddon.Viðtalinu var nokkuð dreift á samfélagsmiðlum og ég skrollaði alltaf fram hjá því enda orðin nokkuð langþreytt á Ástþóri sannast sagna. Það var ekki fyrr en fésbókarvinur mælti sérstaklega með því að ég lagði á mig að hlusta á viðtalið. 

Ástþór er gífuryrtur, því verður ekki neitað. Í stuttri endursögn segir Ástþór að Shlomo Moussaieff, tengdafaðir forsetans, hafi verið hálfgerður glæpamaður sem hafi auðgast á vafasaman hátt, m.a. með smygli á demöntum yfir landamæri. Þá sé fjölskyldufyrirtækið ekki búið að vera í "marga ættliði" í

fjölskyldunni heldur hafi Shlomo stofnað það upp úr 1960.

Dorrit sjálf sé heldur sérstök og nefnir hann að hún hafi fengið á sig nálgunarbann í London og svo telur hann að hún og fjölskyldufyrirtækið hafi sérstaka hagsmuni af því að hún hafi diplómapassa frá Íslandi. Nefnir hann uppákomu við landamæraeftirlit í Ísrael.

Ókey, ég er ekki aðdáandi forsetahjónanna. Það að ég sé ekki hrifin af manninum á auðvitað ekki að bitna á konunni en satt best að segja finnst mér framkoma hennar á stundum jaðra við kjánaskap sem er hreint ekkert krúttlegur.

Þrátt fyrir þetta hugsaði ég með mér "nei, andskotinn, Ástþór." En hann sagðist hafa fundið þetta allt á netinu svo það ætti að vera hægur vandi að staðfesta eða hnekkja frásögnina. Sjálf fann ég strax í fréttum að nágranni Dorritar í London hafi fengið á hana nálgunarbann ( kjánahrollur, úff) að til "öskurkeppni" hafi komið á milli hennar og landamæravarðar.
Vera Illugadóttir tók fyrir ásakanirnar á hendur Shlomo og gerir það faglega.
Fyrir utan hversu hjákátlegt margt af þessu er þá er ákveðið skemmtanagildi fólgið í þessu og ég er ekki að ætlast til að fjölmiðlar velti upp mörgum steinum í leitinni að sannleikanum. Hins vegar er eitt sem mig langar virkilega til að vita og óska eftir upplýsingum um og það er þetta:
Hvaða starfsheiti hefur Dorrit Moussaieff hjá skartgripasölunni Moussaieff Jewellers sem er svo ábyrgðarfullt og mikilvægt að hún þurfti að flytja lögheimilið sitt frá Íslandi til að geta sinnt því?

Dvalarheimilið á Bessastöðum

Nei, ég er ekki aðdáandi Ólafs, ég dreg engan dul á það og mér finnst tímabært að hann hætti. Hann

má vissulega bjóða sig fram, þ.e. alla vega ekkert sem bannar það. Það eru nokkur atriði sem ég geri athugasemdir við, bæði við manninn sjálfan og málflutning hans.

Sú hefð hefur skapast að fólk býður sig ekki fram gegn sitjandi forseta. Sú hefð hefur verið brotin og var í síðustu kosningum gerð heiðarleg tilraun til að koma manninum frá. Sú tilraun tókst ekki sem skyldi og er það trúa mín að hefði Ólafur tilkynnt um framboð í áramótaávarpi sínu síðast þá hefði eitthvað af því fólki sem bauð sig fram (tveir búnir að draga sig baka svo ég viti) ekki gert það. Mér finnst hann hreinlega hafa dregið fólk á asnaeyrunum.

Maðurinn er fæddur 14. maí 1943, hann er því að verða sjötíu og þriggja ára og formlegur eldri borgari. Kjörtímabilið er fjögur ár. Hann verður því sjötíu og sjö ára þegar því lýkur.

Í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins , sem gilda vissulega ekki um forseta Íslands, ber fólki að láta af störfum þegar það er orðið sjötugt. Nú má vissulega deila um það hvort fólk sem er heilbrigt og heldur fullu starfsþreki eigi að láta nauðugt af störfum. Árið 2001 var sett á stofn nefnd um sveigjanleg starfslok og skilaði hún niðurstöðum sínum 2002 í skýrslu. Þar er mælt með möguleika á sveigjumlegum starfslokum en ekki er gert ráð fyrir að fólk vinni lengur en til sjötíu og fimm ára aldurs. Þrátt fyrir þetta er starfsmönnum ríkisins skylt að hætta störfum þegar þeir eru orðnir sjötugir. Af hverju aðrar reglur gilda um forsetann skil ég ekki og fyrst svo er þá finnst mér eðlilegt að opnað sé fyrir að aðrir fái að halda áfram störfum sínum. Hins vegar efa ég ekki að ástæða er fyrir þessu starfslokaákvæðum vegna aldurs. Alveg eins og því að ökurskírteinin okkar gilda til sjötugs og eftir það þurfum við að endurnýja þau nokkuð ört.

Maður sem getur ekki endurnýjað ökurskírteinið sitt nema til tveggja ára býður sig fram að stýra þjóðarskútunni til fjögurra ára. 

Ein af ástæðum þess að Ólafur telur sig ómissandi er vegna óvissu í samfélagsmálum. Ef Ólafur hefði samþykkt þingrofsbeiðni fv. forsætisráðherra og sumir telja að honum hafi borið þá væri engin óvissa í samfélaginu. Þar fyrir utan eru ekki allir sammála því að einhver óvissa sé.

Þetta er nokuð gott: "Vegna þeirrar miklu óvissu sem ég hef skapað verð ég að sitja áfram." !!

Það hefur verið mikil óánægja í samfélaginu vegna ríks fólks sem vill ekki leggja sitt á lóðarskálarnar og telur sig ekki þurfa að hlíta sömu kjörum og hinn almenni borgari. Dorrit, eiginkona Ólafs, flutti lögheimili sitt til Englands 2013 svo hún þyrfti ekki að borga auðlegðarskatt á Íslandi. Svo það gæti verið mögulegt þurftu forsetahjónin að skila á borði og sæng. Eru þau enn skilin á borði og sæng eða kannski endanlega skilin? Er Dorrit búin að flytja lögheimilið sitt aftur til Íslands og farin að borga skatta hér? Það er jú búið að leggja af auðlegðarskattinn. 

Mér finnst eðlilegt að gera sömu kröfur til forsetans og ég geri til forsætisráðherra og fjármálaráðherra.

Hér svo góð grein um annan þaulsetinn forseta sem fólk gæti haft gaman að.

Góðar stundir.