Hvar er ég?

Um aldamótin síðustu vann ég í um þrjú ár á nokkrum geðdeildum landspítalans. Á þessum tíma lærði ég þá dýrmætu lexíu að sjúklingurinn er eitt og geðsjúkdómurinn annað. Sjúklingur í maníu er ekki endilega sá sami og manneskjan sem ber sjúkdóminn dags daglega. 

Í minningunni þykir mér vænt um þennan tíma og minnist hans með hlýju. Ég lærði mikið og þroskaðist vonandi eitthvað. Stundum fæ ég nostalgíska þrá eftir sumrunum við sundin blá. Þá minnist ég fallegu konunnar sem sat við gluggann í reykherberginu og söng rámum rómi: Finnst þér Esjan ekki vera sjúkleg.

Ég vona að ég sé ekki að bregðast trúnaði þótt ég segi aðeins frá þessum tíma. Ég geri ráð fyrir að flestir viti að geðsjúkdómar geta verið illvígir og stundum fylgja miður skemmtilegir hlutir. Sjálf gekkst ég upp í því að vera hörkutól og geta gengið til flestra verka; ég þreif upp úrgang og ælu og plástraði eyðnismituð sár. Það var bara einu sinni sem ég þurfti frá að hverfa og á samstarfsmaður minn sem vann verkið ævarandi aðdáun mína. 

Svo kláraði ég námið og fór að kenna. Eitt sumarið vantaði mig pening og ákvað að fara í sumarvinnu á minn fyrri vinnustað. Þá brá svo við að eitthvað hafði breyst. Ég fór út að ganga með skjólstæðingi deildarinnar. Á miðri leið hóstaði hann eða snýtti myndarlegri horslummi í lófann, skoðaði stutta stund og henti svo frá sér í grasið við stíginn. Ég fékk hroll niður bakið. Þegar við komum inn sagði ég frá þessu á vaktinni. Í staðinn fyrir að hrylla sig eins og ég þá varð allt starfsfólkið mjög glatt. Hann hafði nefnilega hent slummunni frá sér en ekki stungið henni í vasann! Ég stóð bara þarna gapandi, hvar var ég eiginlega?

Þetta var augnablikið þar sem ég áttaði mig á að þessu tímabili í lífi mínu væri lokið. Svo var ég auðvitað inni á geðdeild.

Það hafa komið stundir þar sem þessi spurning kemur upp í hugann, ég litið í kringum mig og er ekki við Sundin blá.

Ein slík stund var í morgun þegar ég las erlendar fréttir.

Hvar er ég eiginlega?

Bubbi, ég elska þig.

Ég held það hafi verið árið 1982, það var alla vega sama ár og hið stórkostlega félag Læðupúki sléttunnar var stofnað í hitakompunni í Álfheimunum. Gummi kom með gamlan ferðaplötuspilara og nokkara plötur, m.a. A Hard Day's Night með Bítlunum. En það var platan Breyttir tímar með Egó sem heillaði mig. Sú plata kom frá Diddu, nú skáldkonu svo ég neimdroppi aðeins. Litli bróðir hennar var í félaginu og kom með plötur. Plágan með Bubba datt líka inn í hitakompuna. Ég er enn með þessar plötur því Didda gaf okkur þær. Ég vona það alla vega, annars hef ég stolið þeim.

Eftir þetta var ekki aftur snúið, ást mín á Bubba var hrein og tær. Fullkomlega platónsk. Ég hélt því staðfastlega fram árum saman að

það væru textarnir en eflaust hefur tónlistin og Bubbi sjálfur átt þar stóran hlut að máli líka.

Eftir þetta keypti ég allt sem Bubbi gaf út. Fannst allt frábært þótt það væri misfrábært. Sögur Bubba (og Dóra) af landinu ýtti undir landsbyggðarómantík sem hafði þær afleiðingar að nú er ég virðuleg bóndafrú. Sem er kannski nokkuð undarlegt þar sem Bubbi söng um sjávarþorp og verbúðalíf. En það er svona. Ég fór nú samt líka í fisk.

Bubbi náði að snerta einhvern streng í sálinni á mér alveg eins og þjóðinni allri. Hann sló taktinn með samtíðinni og hjartað í mér sló í takt. Hann söng um það sem var að gerast hverju sinni. Hann söng líka um depurðina sem rímaði fullkomlega við unglingaangistina mína. Ég fílaði verkalýðsbaráttuna og töffaraskapinn. Mér fannst það ferlega væmið þegar hann söng um að Það væri gott að elska en verst þótti mér þegar hann fór að mæra Geir Haarde og útrásarvíkinga. Það voru svik við málstaðinn. En ég hélt áfram að fylgjast með. Ég veit alveg hvað Bubbi er að gera. Ég fylgist að vísu ekki með honum á samfélagsmiðlum, ég vil ekki láta manninn Bubba eyðileggja fyrir mér listamanninn Bubba.

En ástæðan fyrir þessum skrifum er að þetta misseri kenni ég ljóð og ljóðaskilning. Ég útbý efnið að nokkru leyti og reyndin er sú að ég dett alltaf í Bubba. Krakkarnir sögðu að það væri allt í lagi, ég mætti alveg kenna Bubba, mér fyndist hann greinilega bestur. Það er rétt, mér finnst hann bestur.

Bubbi, ég elska þig.

 

 

Eftirsjá

Þegar ég flutti á Háls þá bjuggu föðurbræður mannsins míns hér líka. Harðfullorðnir menn orðnir þá. Vitandi vits hvernig lífsins gangur er þá áttum við svo sem von á að þeir myndu kveðja einn daginn. En samt var ákveðið kæruleysi í gangi. Pabbi þeirra varð 96 ára þegar hann fór. Og kannski hin hefðbundna afneitun. Við vitum að dauðinn bíður okkar allra en samt... en samt...
Einn daginn fékk ég hugmynd: Mig langaði að taka mynd af þeim við húsið þeirra. Svart-hvíta og eitthvað breytta, í höfði mér var mjög flott mynd. Því miður er hún þar enn því ég kom mér aldrei að því að taka myndina.
Ég hugsa stundum um þessa mynd og sé eftir að hafa ekki tekið hana. Samt veit ég að þetta skiptir auðvitað engu máli. Þessi mynd var aldrei neitt nema eitthvað í höfðinu á mér. Og jafnvel þótt ég hefði tekið hana þá hefði það ekki breytt neinu. Ég hefði kannski póstað henni á snjáldurskinnunni og sennilega gleymt henni.

Tók eina af Helga úr fjarlægð þegar hann leit til veðurs.

Í framhaldi af þessum þankagangi hef ég verið að velta fyrir mér þessu fyrirbæri; eftirsjá. Og ég hef velt fyrir mér hvort þeir bræður, ógiftir og barnlausir hafi séð eftir einhverju í lífi sínu.

Náðum samt mynd af þremur
kynslóðum bræðra á Hálsi.

Nú held ég alls ekki að það sé forsenda hamingjunnar að eiga maka eða börn. Það er ákaflega góður bónus í góðu lífi en örugglega ekki nauðsynlegt. (Og miðað við hvað þetta voru myndarlegir menn þá hljóta þeir að hafa valið sér piparsveinalífið ;))
Ég gat aldrei fundið neina eftirsjá eða beiskju hjá þeim. Þeir höfðu áhuga á því sem var að gerast á bænum, lífsglaðir og sáttir. Samt höfðu þeir alið nánast allan sinn aldur á Hálsi og lifðu ósköp fábrotnu lífi.
Kannski er það feillinn hjá mér og okkur flestum; kannski felst hamingjan í því fábrotna. Kannski er hana að finna einhvers staðar í hjartarótunum á okkur sjálfum. Ekki í öðru fólki, hlutum eða flandri. Þegar upp er staðið þá skiptir þetta engu máli. Við erum bara ryk í vindinum.
Og sennilega er ég bara að fresta verkefnayfirferðinni :)

Að vera rekin úr kór.

Þegar ég flutti þvert yfir landið 2005 þá var strax nefnt að það vantaði alltaf fólk í kirkjukórana. Ég er engin diva, það er vitað, en mér finnst gaman að syngja. Sem hluti af aðlögunarferli og til að fá smá félagsskap þá mætti ég á kirkjukórsæfingar í næstu kirkju. Kórstjórinn bjó á sömu þúfu og tók mig bara með á æfingarnar. Við uppgötvuðum að ég er alt og það tók svolítinn tíma að láta mig ná tóni en það tókst. Mér var stillt upp á milli hinna alt raddanna og svo sungu þær í eyrun á mér á 1-2 æfingum og þar með var það komið. Mér þótti gaman í kórnum og að taka þátt í því félagsstarfi sem honum fylgdi. 

Ég söng líka gamanvísur á starfsmannaskemmtun eitt sinn og þar var þaulreyndur tónlistarmaður. Hann kallaði mig til sín til að segja mér alveg sérstaklega að ég gæti bara alveg sungið. Var ég frekar ánægð með mig eftir það.

Löngun mín og vera í kirkjukór er líka af öðrum meiði. Ég vil gjarnan að Guð sé til þótt ég efist um það. Þannig að vera mín í kórnum var líka leit mín að Guði. Þegar við misstum stúlkubarnið okkar sumarið 2007 þá hætti ég í kórnum. Ég hafði ekkert við þennan Guð að tala.

2010 vorum við hins vegar búin að eignast stóra strákinn okkar og byggja okkur hús. Ég var tilbúin að hefja leit mína að Guði aftur.

En nú vorum við flutt og ný kirkja varð fyrir valinu. Kirkjan þar sem litla stúlkan okkar er jörðuð, þar sem við giftum okkur og skírðum drenginn. Kirkjan ,,mín."

Þá var líka búið að  segja mér upp vinnunni og ég hugsaði með mér að það væri ágætt að hitta fólk annað slagið. Svo þegar kórinn auglýsti eftir nýju fólki þá mætti ég á æfingar.

Það var alveg ljóst strax frá upphafi að ég var ekki velkomin. Ég var boðin velkomin en það var ekkert talað við mig. Þegar ég keyrði heim eftir fyrstu æfinguna þá var ég með vanlíðunartilfinningu og hugsaði með mér að þetta hefðu verið mistök. Ég ákvað samt að gefast ekki upp.

Ég átti í erfiðleikum með að finna tóninn eftir þriggja ára hlé og það var ekkert gert til að hjálpa mér. Þegar ég nefndi það við kórstjórann að ég ætti í erfiðleikum með að finna tóninn þá sagði hann að það væri best að syngja ekkert heldur bara hlusta til að byrja með. Ég gerði það en konan við hliðina á mér var ný líka og söng ekki svo ég heyrði mun meira í sópraninum hinum megin. Mér fannst þetta varla ganga svo ég byrjaði aftur að reyna að syngja, hallaði mér fram til að heyra í þarnæstu konu. Sú kona rykkti sér til hliðar með þvílíkum fyrirlitningarsvip að mér hefði ekki brugðið meira þótt hún hefði slegið mig. Ég hrökklaðist aftur á bak í sætið mitt og var gjörsamlega miður mín.

Síðan ákveður kórstjórinn að syngja inn raddirnar og senda okkur í tölvupósti. Þá gætum við bara æft okkur heima. Brilljant. Hins vegar vildi svo óheppilega til að hann gleymdi að senda mér upptöku. (Er fullyrt.)

Ég man ekki hvort ég mætti á tvær eða þrjár æfingar. Hins vegar fórum við til Reykjavíkur á þessum tíma og ég ákvað að fara degi fyrr, á æfingakvöldi, þótt það væri óþarft, bara til að losna við æfingu því þær ollu mér þvílíkri vanlíðan. En, ég ætlaði ekki að gefast upp.

Svo kemur eitt æfingakvöldið og ég er að herða mig upp í að mæta, þá hringir kórstjórinn. Samtalið var einhvern veginn á þessa leið:

Kórinn er búinn að ræða mikið um falska gaulið mitt og vill að ég hætti. Konurnar sækja það sérstaklega stíft.

Ég malda í móinn og segi honum að ég hafi sungið í öðrum kór og það hafi verið í lagi.

Honum er alveg sama, hann gerir kröfur. Svo lýkur hann samtalinu svona:

,,Ef þú endilega vilt, þá máttu mæta á æfingar eftir áramót. Þú gætir jafnvel fengið að syngja í einhverjum messum."

Ég kalla ekki allt ömmu mína í andstyggilegheitum heimsins en þetta meiddi mig.

Tómatsósubrandarinn og strætóferðin eilífa

Best að ég klári þetta fyrst ég byrjaði á því.

Þegar ég var krakki, sennilega einhvers staðar á forgelgjunni, gekk brandari. Hann var einhvern veginn svona:
Tveir gamlir menn sitja saman á bekk. Þá sjá þeir álengdar þriðja manninn. -Er þetta ekki Jón? spyr annar. -Nei, þetta er Jón, svarar hinn. -Ó, mér sýndist þetta vera Jón segir þá hinn fyrri.
Brandarinn gekk sem sagt út á það að þeir væru orðnir heyrnarsljóir, ha,ha.

Svo gerist það eitt sinn heima að fjölskyldan sest að snæðingi og það vantar tómatsósu á borðið. Pabbi stendur upp til að sækja hana. Þá segir mamma: -Tómatsósan er í ísskápnum. Pabbi er eitthvað annars hugar eða hefur misheyrt og svarar: -Nei, tómatsósan er í ísskápnum. Þá fer eldri systir mín að hlæja og klykkir út minnug brandarans. -Ó, ég hélt að tómatsósan væri í ísskápnum.
Þetta fannst fjölskyldunni óskaplega fyndið.
Verandi það barn sem ég var þá áttaði ég mig greinilega ekki á að þetta var svona 'staður og stund' brandari og asnast til að segja frá þessu í skólanum. Asnalegasti brandari ever. Og hann var rifjaður upp. Aftur og aftur og aftur og aftur. Og einu sinni til. Jafnvel tvisvar. Árum ef ekki áratugum saman. Því saumaklúbburinn var starfræktur áfram eftir útskrift og óskiljanlegi brandarinn var reglulega rifjaður upp þar.

Ég var bráðþroska. Þegar ég var tólf ára þá var eitthvað vesen með strætó, sumir bílstjórarnir vildu rukka fullorðinsgjald en aðrir ekki. Ég hafði staðið í svona stappi nokkrum sinnum en það var alveg á hreinu að 12 ára áttu að borga barnafargjald. Í eitt skiptið er ég að taka strætó og bílstjórinn rukkar mig fullorðinsgjald. Ég segi honum að ég sé ekki nema tólf ára og enn þá í barnaskóla. Hét 6. bekkur þá. Það skipti engu máli, ég átti að borga fullorðinsgjald. Á næstu stoppistöð koma tvær bekkjarsystur mínar inn og þær borga barnafargjald. Ég var enn þá frekar reið eftir samskiptin  svo ég fer fram í og segi honum að við séum bekkjarsystur og hvort þær eigi ekki að borga fullorðinsfargjald eins og ég. Minn tilgangur var sá að þær staðfestu að ég væri bara tólf ára. Það kemur eitthvað á blessaðan bílstjórann en til að vera sjálfum sér samkvæmur rukkar hann þær um fullorðinsgjald. Frekar óheppilegt, vissulega. Ég man ekki hversu fljótlega þær tóku þetta upp en það var tekið upp og ég útskýrði málið, að ég hélt og því væri þar með lokið. Nei. Þetta var eitt af því sem var tekið upp aftur og aftur og aftur....
Það liðu því miður nokkuð mörg ár þar til ég spyrnti við fótum og lét vita að mér þættu þessar eilífu upprifjanir alveg óskaplega leiðinlegar.
Eins og ég hef áður sagt frá þá varð ég fyrir einelti í grunnskóla. Ég hef alltaf staðið í þeirri meiningu að það hefðu bara verið ákveðnir einstaklingar sem stóðu fyrir því. En ég er að átta mig á því núna að auðvitað var þetta hluti af eineltispakkanum þótt ómeðvitað hafi verið.
Því einelti viðgengst ekki í tómarúmi, það viðgengst þar sem það er viðurkennt. 

Að klippa vængina af englunum

Það eru notaðar ýmsar aðferðir við uppeldi á börnum. Ein er að segja sögur og ævintýri sem fela í sér ákveðinn boðskap. Stundum eru ævintýrin mjög einföld og til þess ætluð að stöðva ákveðna hegðun.
Á mínu æskuheimili var sagt við okkur systurnar að ef við klipptum út í loftið með skærum þá værum við að klippa vængina af englunum. Ég man ekki nákvæmlega hvenær þetta var sagt við mig fyrst, ég man bara að ég var barn og mamma sagði þetta og við ræddum það eitthvað nánar mæðgurnar að það væru litlir englar allt í kringum okkur. Ég held ég fari rétt með að þetta komi frá ömmu minni. Svona ævintýri eitthvert sem oft fylgir fjölskyldum. Nú má vissulega ræða um hindurvitni og annað slíkt en auðvitað var þessu ætlað að stöðva óæskilega hegðun. Í sjálfu sér sé ég ekkert rangt við að nota fallega hugmynd til þess að stöðva hegðun. Nægar eru skammirnir.
Fyrir mér var þetta alveg skýrt; ég klippti ekki út í loftið með skærunum. Hins vegar varð mér það á seinna meir í handavinnutíma í skólanum að segja þetta þegar einhver var að klippa út í loftið. Bekkjarsystur mínar höfðu sjaldan eða aldrei heyrt neitt jafn hallærislegt. Þetta var rifjað upp reglulega og ég fékk að heyra árum saman. Þótti ógurlega fyndið.
Um daginn náði sonur minn í skæri og klippti út í loftið.
Ég veit hvað mig langar að segja.
Ég veit líka af hverju ég segi það ekki.

Þegar ég fékk kvíðakastið.

Fyrir rúmu ári greindist ég með gallsteina. (Undarlega algengt hér í sveit, held svei mér að það þurfi eitthvað að rannsaka vatnið!) Eftir að ég hafði legið sárþjáð í 6 klukkutíma og ælt lifur og lungum var ég svo heppin að vinkona mín hringdi í mig og skipaði mér að tala við lækni þar sem hljóðið í mér var skrítið og ,,nei Ásta, þetta er ekki bara svæsin ælupest!"
Ég fór á spítalann og gisti þar eina nótt, guð minn góður hvað verkjalyf eru dásamleg uppfinning, og var greind með gallsteinakast sem síðar var staðfest.
Ekki veit ég hvað gallblaðran mín hefur gert lækninum en honum er mikið í mun að ég losi mig við hana. Hann uppástendur að þegar steinar eru komnir í gallblöðruna þá sé hún ónýt hvort sem er og aðeins til óþurfta. Ég hins vegar er uppfull af tilfinningasemi gagnvart líffærunum mínum og vil gjarna halda þeim.
Og hvað gerir viðkvæmt lítið blóm sem stendur frammi fyrir læknamafíunni sem vill bara taka úr því líffærin? Jú, það leggst á netið og leitar að einhverju óhefðbundnu. Auðvitað.
Fyrst fann ég trilljón síður þar sem mælt var með ómældu magni af ólífuolíu og sítrónum sem áttu að ,,hreinsa út" gallblöðruna. Einhvers staðar vottaði fyrir heilbrigðri skynsemi í höfðinu á mér því þetta fannst mér ekki geta staðist. Svona mikil fituneysla hlyti að ýta undir annað kast og gera hlutina verri svo ekki féll ég fyrir þessu. Einhverjum bætiefnum var mælt með sem áttu að ,,minnka" steinana og ég borðaði þau samviskusamlega. Svo undir vor fann ég út að fíflarót (í hófi) gæti haft góð áhrif svo ég keypti hana auðvitað samdægurs.
Stuttu eftir að ég byrja að taka fíflarótina daglega tala ég við konu sem var með gallsteina en nú var búið að taka úr henni gallblöðruna. En það mátti litlu muna því blaðran rofnaði í höndunum á lækninum, hún var orðin svo þunn. Gallblaðran þjónar nefnilega þeim tilgangi að framleiða gall sem meltir fitu, er sem sagt fituleysir. Og ef blaðran springur inni í manni þá er maður í vondum málum. Jú, jú, ég vissi þetta svo sem en ég hélt að blaðran yrði að vera full af steinum til að vera í sprengjuhættu. Þá fer mig svona að ráma í það að amma mín var með gallsteina á sínum tíma og lenti í því að blaðran sprakk. Hún var eiginlega sjúklingur eftir það. Hmmm....
Ég man nú ekki hvort það leið einn dagur eða tveir en ég er svona að hugsa um þetta. Svo finn ég það að ég er eitthvað að verða skrítin í munninum. Mér finnst tungan vera að bólgna upp og kokið að lokast. Já, ókey, indælt. Þetta heldur áfram þótt ég reyni að ignora það svo ég fer að hafa áhyggjur af þessu og kemst að þeirri niðurstöðu að það komi bara tvennt til greina: Ég er að koma mér upp ofnæmi fyrir fíflarótinni og kafna fljótlega eða ég er að fá kvíðakast í fyrsta skipti á ævinni.
Ég geng um gólf og velti fyrir mér hvað ég eigi að gera. Ef ég er að bólgna upp af ofnæmi þá verð ég auðvitað að fara til læknis . Það er líka betra að fara til læknis ef þetta er kvíðakast. Ef þetta er hins vegar eitthvað hysteríu shit-fit þá vil ég helst ekki opinbera það mjög mikið. What to do? What to do?
Að lokum kemst ég að þeirri niðurstöðu að af tvennu illu sé betra að lifa kjánalega en deyja kjánalega svo ég hringi í lækninn og fæ að koma akút.
Ég lýsi fyrir honum þessum einkennum og hann tekur strok úr munninum á mér til að útiloka streptókokka. Á meðan við bíðum eftir niðurstöðunni ræðum við um gallsteina og andlega líðan mína sem er bara nokkuð góð á þessum tímapunkti og ég er frekar hissa á þessu kvíðakasti. ,,En við þurfum ekkert að velta okkur mikið upp úr því" segir hann ,,því þú ert með streptókokka." Ha!?
Það er sem sagt hægt að fá streptókokka án þess að fá hita. Þetta vissi ég ekki. Svo huggaði hann mig með því að einkennin sem ég fyndi ,,væru ekki ímyndun." Mér létti nú mikið við það. Svo fór ég heim með pensílín og kvíðakastið fjaraði út í sandinn.
En þetta var mjög raunverulegt panikk á meðan á því stóð:)