Karlmannsgrey í konuleit...

Við höfum heyrt af konuleysi landsbyggðarinnar nokkuð lengi og haft í flimtingum sbr. textann hér að ofan. Tuma litla vantaði líka drottningu og Einbúinn mátti bíða eftir frúnni. Okkur finnst þetta óskaplega fyndið en því miður er þetta bæði raunverulegur og brýnn vandi landsbyggðarinnar. Þetta snýst nefnilega ekkert um að einhver karlmannsgrey fái ekki að sofa hjá. Nei, þetta snýst beinlínis um hvort við ætlum að halda meirihluta landsins í byggð eða ekki.

Við vitum að fólki fækkar jafnt og þétt á landsbyggðinni. Reynt hefur verið að greina það á ýmsan hátt en það liggur fyrir að ungu konurnar fara fyrst.

Elín Gróa Karlsdóttir segir í grein sinni „Með konum skal land byggja“ í skýrslu Byggðastofnunar  Samfélag, atvinnulíf og íbúaþróun í byggðarlögum með langvarandi fólksfækkun:

Fámennari byggðarlög á Íslandi og víðar á Norðurlöndunum einkennast af fólksfækkun og hækkandi aldri íbúanna ( Pettersson, 2012). Algengt er að ungu konurnar flytji burt af svæðunum til stærri staða og karlmennirnir verða eftir. Rannsóknir benda þó til þess að karlar flytji líka frá landsbyggðinni á Norðurlöndum vegna versnandi lífskjara landsbyggðarinnar sem hefur áhrif á bæði kynin, en eftir sem áður eru karlar fleiri á mörgum stöðum (Pettersson, 2011).

Ég bý í sveitarfélaginu Þingeyjarsveit þar sem fólki fer jafnt og þétt fækkandi. Við stöndum frammi fyrir sársaukafullum aðgerðum vegna þessa, nú er t.d. verið að sameina tvo grunnskóla og ljóst að fari sem horfi þá verður sá þriðji settur í sameiningarferli innan skamms.

Það sem mér þykir vera stóra spurningin er þessi: Af hverju fara ungu konurnar?

Elín svarar þessu svona:

Hvert samfélag hefur ákveðnar væntingar um hvað það felur í sér að vera karl eða kona, um verksvið og skyldur kynjanna og hvernig konur og karlar eiga að líta út og hegða sér (Dahlström, 1996). Félags- og landfræðingurinn Doreen Massey talar um að staðir og hlutir geta verið karllægir eða kvenlægir og er það meira áberandi á sumum stöðum en öðrum. Þegar sagt er að svæði sé karllægt er átt við að þar eru karllæg norm og starfsemi meira sýnileg og hærra metin. Þéttbýli er sagt meira kvenlægt, vinnumarkaður þéttbýlis byggist upp á störfum sem eru í meira mæli kvennastörf, þjónustu- og umönnunarstörf og störf í opinberri þjónustu og þar er líka meiri þjónusta fyrir konur á vinnumarkaði s.s. leikskólar. Aftur á móti er dreifbýlið karllægt, það er að segja normin og gildi samfélagsins og starfsemi sem hefur meira verið tengd við karlmenn er sýnilegri og hærra metin svo sem störf í frumatvinnugreinunum sjávarútvegi og landbúnaði, veiðar, vegavinna og mannvirkjagerð (Dahlström, 1996). (Leturbreyting mín.)

Við verðum tvímælaslaust vör við þetta viðhorf hér í Þingeyjarsveit. Það er farið að tíðkast að kalla hjónin bæði bændur en karlinn er samt bóndinn á bænum.

Aðalatvinnuvegur sveitarfélagsins er landbúnaður og verktakavinna sem er karllæg atvinnustarfssemi. Það má því segja að hér sé litla vinnu að hafa fyrir ungar konur svo skiljanlega leita þær annað. Nú má auðvitað staldra við og spyrja hvort konur geti í 1) ekki unnið þessi störf þrátt fyrir það og í 2) hvort þær geti þá ekki skapað sín eigin störf?

Svarið er vissulega jú, ef undir þær væri ýtt. Þá er ég ekki sérstaklega að tala um Þingeyjarsveit, þetta er því miður svona út um allt land eins og Elín bendir á í grein sinni:

Þar sem atvinnutækifæri fyrir konur eru oft af skornum skammti er sjálfstæður atvinnurekstur lausn fyrir að minnsta kosti sumar konur en hafa verður í huga að konur eru ekki einsleitur hópur (Petterson, 2012). Því er ein leið til að snúa þessari þróun við að fjölga stuðningsaðgerðum sem miða að því að konur geti hafið eigin atvinnurekstur á landsbyggðinni. Nýlega kom út skýrsla Nordregio (2012) sem er norræn fræðastofnun í skipulags- og byggðamálum og starfar á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar um stuðningsaðgerðir við frumkvöðlastarfsemi kvenna. Í skýrslunni kemur fram að Ísland er eina landið af Norðurlöndum þar sem skortir stefnu á þessu sviði. (Leturbreyting mín.)

Þá þurfum við sem byggjum þessi sí fámennari svæði að líta í eigin barm. Getum við gert eitthvað til að sporna við þessari þróun? Erum við á einhvern hátt að vega upp á móti hinum karllægari gildum samfélagsins okkar? Svarið er því miður nei.

Almennt virðumst við Íslendingar halda að jafnrétti sé á næsta leiti. Það er alrangt.

Þorgerður Einarsdóttir og Ingólfur Ásgeir Jóhannesson segja í grein sinni „Kynjajafnréttisfræðsla í skólum - Hindranir og tækifæri“:

Ef við drögum þetta saman þá er formleg staða jafnréttis á Íslandi með því besta sem þekkist í heiminum en hún er samt ekki nógu góð ef litið er á marga þætti, t.d. völd, áhrif, kynbundið ofbeldi og klámkennda menningu, afrakstur af menntun og launamun kynjanna. Því þarf að varast þá túlkun að jafnréttisbaráttunni sé meira og minna lokið. Dæmin um viðhorf og hegðun ungs fólks, sem við höfum rakið hér að ofan, sýna vel að blikur eru á lofti og tilefni til jafnréttisfræðslu eru alls ekki úr sögunni heldur er þvert á móti tilefni sem aldrei fyrr.

Þetta gerist ekki af sjálfu sér, við verðum að leggja eitthvað á okkur. Og hvað ætti það að vera? Hvað getum við á landsbyggðinni gert til að sporna við því að ungu konurnar okkar flytji í burtu með framtíðina í farteskinu? Þegar stórt er spurt.

Við gætum t.d. gert eitthvað einfalt eins og farið að lögum.

1976 eða fyrir 39 árum síðan voru fyrst sett Lög um jafnan rétt og jafna stöðu kvenna og karla, núverandi lög 10/2008 eða svokölluð Jafnréttislög.

Í 23. grein laganna segir:

Á öllum skólastigum skulu nemendur hljóta fræðslu um jafnréttismál þar sem m.a. skal lögð áhersla á að búa bæði kynin undir jafna þátttöku í samfélaginu, svo sem í fjölskyldu- og atvinnulífi. (Leturbreyting mín.)

Öllum skólastigum. Þetta gæti ekki verið mikið skýrara. Því miður hefur þetta ekki gerst og virðist

ekki vera í sjónmáli. Þetta gengur svo hægt að nokkrir háskólakennarar sáu sig tilknúna að senda áskorun til þeirra er málið varðar að laga þetta.

Eins og áður sagði eru tveir grunnskólar í Þingeyjarsveit. Þessir skólar settu sér nýverið jafnréttisáætlun. Jafnréttisáætlun; ekki námsáætlun í kynjajafnréttisfræði.

Með sérstöku tilliti til að Jafnréttislög eru búin að vera í gildi í tæp 40 ár og okkur þokar nánast ekkert áfram þá hef ég takmarkaða trú á jafnréttisáætlunum eingöngu. Ekki vegna þess að ég vantreysti skólunum okkar eitthvað sérstaklega eða haldi að kynjaslagsíðan sé eitthvað verri eða meiri hér en í öðrum karllægum samfélögum, heldur vegna þess hve ómeðvituð við öll erum. Fögur fyrirheit duga svo skammt.

Mín skoðun er sú að fara eigi að lögum og taka upp kynjajafnréttisfræðslu í öllum skólum á öllum skólastigum til að börnin okkar, hvort sem það eru drengir eða stúlkur, geti notið þess að vera þau sjálf og séu ekki bundin á klafa kyns síns. En alveg sérstaklega í skólum á landsbyggðinni vegna þess að jafnrétti er byggðamál.

Formaður fræðslunefndar deilir ekki þessari skoðun með mér. En það er því miður ekkert einsdæmi. Í fyrrnefndri grein Þorgerðar og Ingólfs segir:

Áhugaleysi um að framkvæma lögin og kynblinda og ótti við femínisma virðast valda því að lagaákvæði um jafnréttisfræðslu skilar sér sjaldan til grunnskóla nema fyrir frumkvæði einstakra kennara.

Við getum þá alla vega huggað okkur við það þegar við pökkum saman búslóðinni til að flytja suður á eftir börnunum okkar að við leyfðum ands... femínistunum ekki að komast upp með neitt múður!

Áskorun

Þann 23. febrúar sl. skrifuðu nokkrir háskólakennarar áskorun til þeirra er málið varðar að taka upp kynjajafnréttisfræðslu á öllum skólastigum. Var áskorunin send víða en væntanlega ekki nógu víða.
Ingólfur Ásgeir Jóhannesson  birtir þessa áskorun á blogginu sínu í dag. Því ber bæði að fagna og deila sem víðast.

Amma Didda

Þegar afi minn átti 100 ára fæðingarafmæli síðasta sumar minntist ég hans hér á blogginu. Stuttu síðar áttaði ég mig á því að amma mín hafði átt hundrað ára fæðingarafmæli árið á undan og þrátt fyrir að hafa farið suður og átt hlýja og skemmtilega stund með ættingjunum þá minntist érg hennar ekki sérstaklega. Það er svona sem þetta virkar, sjáiði, m.a.s. hörðustu femínistar eru blindir.

Þannig að ég ætla að bæta úr þessu og minnast hennar ömmu minnar, Hildar Sigríðar Svavarsdóttur, sem var hörkunagli.

Ég minnist ömmu sem gellu, hún var alltaf í fallegum fötum, fór reglulega í hárgreiðslu og gekk um á mjög háum hælum. Það gæti hafa haft áhrif að hún var mjög stutt í annan endann. Ég held ég fari rétt með að hún hafi alltaf gengið á tánum því vöðvarnir í kálfunum höfðu styst af stöðugri hælanotkun.

Mínar fyrstu minningar um ömmu er þegar fjölskyldan bjó á Kleppsveginum uppi á þriðju hæð og amma var að hjálpa mömmu (nei, ég held að pabbi hafi örugglega ekki tekið þátt í þessu). Amma hékk hálf útum um gluggann til að þrífa rúðurnar að utanverðu. Ég var alla vega skelfingu lostin.

Amma var dóttir kaupmannshjóna og góðu vön. En þau afi hófu búskap sinn á moldargólfi. Hann var nýútskrifaður lögfræðingur í kreppunni og eina vinnan sem fékk var á Akureyri og þetta eina húsnæðið sem var í boði. Fína kaupmannsdóttirin kvartaði aldrei, hvorki þá né seinna. En hún hafði alltaf mikla þörf fyrir snyrtimennsku og það var alltaf tandurhreint og fínt á Skólavörðustígnum.

Svavars fjölskyldan.

Þau fluttu frá Akureyri til Siglufjarðar þar sem afi vann í bankanum. Þegar pabbi og mamma eignuðust eldri systur mína kom amma til Reykjavíkur til að hjálpa til. Mamma hefur stundum sagt mér þá sögu að hún hafi í eitt skiptið komið heim og þá voru vinkonur ömmu í heimsókn og voru kerlurnar að spila bridds og drekka sérrí. Mömmu fannst þetta ekki sniðugt en ég get ekki að því gert að glotta í kampinn.

Við amma á Skólavörðustígnum.

Amma var lífsglöð kona og hafði gaman að því að vera til. Hún reyndi að kenna mér að dansa í
musikværelse og tók mig með á tónleika þegar Kristján Jóhannsson var að hefja sinn feril. (Hann fór út af tóninum í einu lagi og Stefán Íslandi sem sat fyrir framan okkur greip um eyrun. Blóm í garðinum.)

Þegar afi varð bankastjóri urðu þau auðvitað vel stæð og amma hafði gaman að því að leyfa okkur barnabörnunum að njóta þess. Ég á mynd í huga mér af afa að koma niður stigann með risastóran og úttroðinn rauðan poka af gjöfum fyrir jólin.

Ég man ekki alveg hvenær hún veiktist, ég var bara krakki. En það hentaði henni illa. Hún var kraftmikil kona sem vildi vera í iðu hlutanna. Hún dró afa með sér á alls konar listviðburði og í ferðalög. Afi var hálfgerður durtur, það er nú eiginlega ekki hægt að neita því.

Ég held að hún hafi alltaf horft fram á við. Hún dvaldi ekki í liðinni tíð og breytti gjarnan heima hjá sér í samræmi við tíðarandann. Ég held að þetta sé kallað núvitund í dag.

Þetta var hún amma mín.

Endalaust fyndnir kynjabrandarar - eða ekki.

Ég hef verið femínisti í tæp þrjátíu ár. Ég hef heyrt alla brandarana. Þeir eru misjafnlega útfærðir en í grunninn eru þeir eins. Gamlir og þreyttir. Ég brosi kurteislega af því ég veit að það er verið að reyna að espa mig og ég nenni ekki að elta ólar við það.

Ég hef hins vegar verið kona alla ævi og ég hef aldeilis heyrt alla brandarana um það líka. Ég brosi ekki kurteislega að þeim bröndurum því þeir eru hættulegir.

Þessir brandarar snúast um staðaltýpur og þær ákveðnu hugmyndir sem við höfum um það hvernig kynin eiga að vera.

Nú hefur pólitísk rétthugsun verið við lýði árum og jafnvel áratugum saman. Við hugsum okkar tvisvar um áður en við segjum kynþáttabrandara, kynhneigðarbrandara eða trúarbrandara. En kynjabrandararnir, þeir eru alltaf jafn ógisslega fyndnir, er það ekki?

Sítuðandi konan, alveg drep. Fatasjúku konurnar, hilarious. Konan sem eyðir öllum peningum eiginmannsins, geðveikt. Vitlausa konan sem fattar ekki að karlinn rígheldur framhjá henni. Nú, eða fyrirgefur allt af því að hún fær blómvönd. Guð, hvað þetta er fyndið. Svo fer auðvitað best á því að konurnar sjái um kaffið og matinn á meðan karloddvitinn, karlsýslumaðurinn, karlpresturinn, karllæknirinn og karlhetjan gera eitthvað annað. Væntanlega að skaffa peninga fyrir eyðsluóðu konurnar sínar eða stjórna landi og þjóð.

Nei, mér finnst þetta ekki fyndið. Öll hegðun er lærð. Kynjahegðunin líka. Staðaltýpur eru hættulegar því þær ýta að unga fólkinu okkar sem er að mótast og máta sig við heiminn hugmyndum um það hvernig það á að vera.

Helga Kress gerir í bók sinni Máttugum meyjum* grein fyrir þaggaðri og ríkjandi menningu. Í stuttu máli eru konur þaggaður hópur, á þær er ekki hlustað. Þær hafa því um tvennt að velja; þegja eða endurtaka sig sífellt, þ.e. tuða. Viðhöldum endilega þögguninni, það er svo sniðugt.

Konur geta auðvitað ekki unnið fyrir sér sjálfar, þær eru upp á eiginmenn sína komnar um alla hluti. Það þýðir að sjálfsögðu að þeir eru ráðandi aðilinn, ríkjandi, og geta gert það sem þeim sýnist eins og t.d. ríghaldið fram hjá og konan verður bara að sætta sig við það. Ýtum endilega undir ósjálfstæði kvenna, það er svo sniðugt.

Og að sjálfsögðu skipa karlar öll valdaembættin, hvað annað gæti mögulega komið til greina?

Þetta er það sem snýr að stúlkunum. Við hér á landsbyggðinni ættum að gæta okkar vel þegar kemur að stúlkunum okkar því í fámenninu eru þær dýrmætur mannauður. Þær bera með sér framtíðina sjálfa. Því miður sýna rannsóknir að landsbyggðastúlkunum líður ekki vel. Skiljanlega vilja ungar konur ekki vera hér þegar umhverfið er þeim fjandsamlegt, þar sem þær eru þvingaðar inn í þröngt og andstyggilegt sniðmát. Er ekki orðið tímabært að við förum að hugsa okkar gang? Þ.e.a.s. ef við viljum ekki bara elta börnin okkar suður og leggja landsbyggðina af.

En staðaltýpurnar eru drengjunum okkar hættulegar líka, jafnvel hættulegri, en einhverra hluta vegna er það ekki viðurkennt.

Hvað með drengina sem hafa gaman að fallegum fötum? Ég veit um fullorðna karlmenn sem vilja vera fínir í tauinu. Segir það eitthvað sérstakt um kynhneigð þeirra eða karlmennsku yfir höfuð?

Hvað um drengina sem hafa ekki áhuga á vel launuðum „karlastörfum“? Drengina sem „standa sig ekki“ sem skaffarar? Eru þeir þá ekki karlmenn?

Ungir karlmenn eru í miklum meirihluta þegar kemur að áhættuhegðun. Þeir misnota fíkniefni frekar og eru fjölmennasti hópurinn í fangelsum heimsins. Þá eru sjálfsvíg algengasta ástæða dauðsfalla hjá drengjum á Íslandi. Árlega deyja sex drengir vegna sjálfsvíga, ein stúlka annað hvert ár. (Gunnar Árnason, 2015.) Drengjunum okkar líður hreint ekkert vel. Við ættum kannski að ýta til hliðar mýtunni ,,strákar eru strákar“ og „karlmennskan lætur ekki að sér hæða, ho, ho“ og skoða aðeins kynhlutverkið sem við ýtum að drengjunum okkar. Mannfallið á vígvelli karlmennskunnar er of mikið.

Þetta stendur mér sem strákamömmu mjög nærri.

Ég er ekki að fara fram á að konur verði eins og karlar og karlar eins og konur. Ég er ekki að fara fram á að stúlkur verði teknar fram yfir drengi.

Það eina sem ég er að fara fram á er að börnunum okkar verði kennt að þau sjálf sem einstaklingar skipti meira máli en kyn þeirra.

*Háskólaútgáfan, 1993

Ógegnsæja gegnsæið

Fréttamiðillinn 641.is hefur sent sveitarstjóra og oddvita fyrirspurn um það hvernig starfslokum fráfarandi skólastjóra Þingeyjarskóla sé háttað. Hér má sjá bæði spurningar og svör í leiðara ritstjóra.

Skv. 7. grein laga 140/2012 (nýju upplýsingalögin) hefur almenningur rétt á þessum upplýsingum.

7. gr. Upplýsingar um málefni starfsmanna.
Réttur almennings til aðgangs að gögnum um málefni starfsmanna sem starfa hjá aðilum sem lög þessi taka til skv. 2. gr. tekur ekki til gagna í málum sem varða umsóknir um starf, framgang í starfi eða starfssambandið að öðru leyti.
Þegar aðrar takmarkanir á upplýsingarétti samkvæmt lögum þessum eiga ekki við er, þrátt fyrir ákvæði 1. mgr., skylt að veita upplýsingar um eftirtalin atriði sem varða opinbera starfsmenn:
   1. nöfn og starfsheiti umsækjenda um starf, þegar umsóknarfrestur er liðinn,
   2. nöfn starfsmanna og starfssvið,
   3. föst launakjör annarra starfsmanna en æðstu stjórnenda,
   4. launakjör æðstu stjórnenda,
   5. áherslur og kröfur um árangur í starfi æðstu stjórnenda sem fram koma í ráðningarsamningi eða öðrum gögnum og upplýsingar um menntun þeirra.
Enn fremur er heimilt að veita upplýsingar um viðurlög í starfi sem æðstu stjórnendur hafa sætt, þar á meðal vegna áminninga og brottvísana, enda séu ekki liðin meira en fjögur ár frá þeirri ákvörðun sem um ræðir.
Með sama hætti ber að veita almenningi upplýsingar um eftirtalin atriði sem varða starfsmenn lögaðila sem falla undir lög þessi skv. 1. málsl. 2. mgr. 2. gr.:
   1. nöfn starfsmanna og starfssvið,
   2. launakjör æðstu stjórnenda og upplýsingar um menntun þeirra.
Almenningur á rétt til aðgangs að upplýsingum skv. 2. og 4. mgr. frá viðkomandi vinnuveitanda jafnvel þótt þær sé ekki að finna í gögnum sem tilheyra tilteknu máli.

Hins vegar er það rétt hjá sveitarstjóra og oddvita að eldri upplýsingalög gilda enn um Þingeyjarsveit.

Sé skoðað nefndarálit Allsherjarnefndar með eldri upplýsingalögum, 50/1996, sem sveitarstjóri og oddviti vísa í segir:

   Í 5. gr. frumvarpsins er fjallað um takmarkanir á upplýsingarétti vegna einkahagsmuna, þar með talið vegna fjárhagslegra hagsmuna einstaklinga. Í athugasemdum við 5. gr. frumvarpsins kemur fram að ákvæði greinarinnar standi ekki í vegi fyrir því að almenningur fái aðgang að gögnum um föst laun og önnur föst launakjör opinberra starfsmanna. Að því leyti sem slík upplýsingagjöf fellur undir ákvæði frumvarps þessa en ekki ákvæða laga nr. 121/1989, um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, leggur nefndin sérstaka áherslu á að skýra beri ákvæði 5. gr. svo að með lögum þessum sé ekki aðeins tryggður aðgangur að upplýsingum um föst laun opinberra starfsmanna heldur einnig að þeim einstaklingsbundnu samningum sem gerðir hafa verið við starfsmenn um önnur föst kjör þeirra, svo sem fasta (ómælda) yfirvinnu, akstursgjald o.fl.

Þykir mér augljóst að það var ekki vilji löggjafans að opinberir starfsmenn nytu einkahagsmunaákvæðisins.

Það væri óneitanlega áhugavert að fá þetta álitamál til úrskurðar.

Auk þess má ætla að einkahagsmunaákvæðið eigi þá helst við ef einstaklingur stendur höllum fæti. Magnús Salvarsson segir í BA ritgerð sinni í Lagadeild HÍ Takmörkun á upplýsingarétti almennings sökum einkamálefna 1. málsl. 1. mgr. 9. gr. upplýsingalaga 2014:

Páll Hreinsson fjallar um í riti sínu Stjórnsýsluréttur, málsmeðferð, að þegar um er að ræða mál er varða veitingu styrks eða bóta til einstaklinga er oft um að ræða takmarkanir á aðgangi að gögnum á grundvelli 9. gr. upplýsingalaga. Helgast það í fyrsta lagi af því að sjálf tilvist þeirra mála eða greiðslur af fyrrnefndu tagi afhjúpi félagsleg vandamál eða aðrar viðkvæmar upplýsingar sem þagnarskylda ríkir um. Í öðru lagi geta upplýsingar um fjárhæð bóta veitt með óbeinum hætti upplýsingar um tekjur eða eignastöðu viðkomandi einstaklings..40 13

Verður því ekki annað séð en þessi túlkun sveitarstjóra og oddvita á lagaákvæðinu standist ekki.

Vilji sveitarstjóri og oddviti hengja sig á hugtakið föst laun má benda á úrskurð Úrskurðarnefndar um upplýsingar, ÚNU 26. maí 2009 (A-303/2009) sem byggir á eldri lögunum þar sem segir:

Hvað varðar viðauka frá 12. febrúar 2007, um réttarstöðu forstjóra vegna krafna sem aðilar kunna að beina að honum persónulega í tengslum við störf hans hjá Fjármálaeftirlitinu, ber til þess að líta að þar koma ekki fram beinar upplýsingar um föst launakjör forstjórans. Á hinn bóginn verður að telja efni hans nátengt starfskjörum hans að öðru leyti, auk þess sem þar koma fram upplýsingar um ráðstöfun opinberra hagsmuna af hálfu Fjármálaeftirlitsins. Með vísan til þess verður að telja að hagsmunir almennings af því að fá aðgang að umræddum samningsviðauka séu, með vísan til meginreglu 3. gr. upplýsingalaga um aðgang almennings að gögnum, ríkari en einstaklingsbundnir hagsmunir forstjóra Fjármálaeftirlitsins af því að þeim upplýsingum sem þar koma fram sé haldið leyndum.

Hvað varðar 5. spurningu þá er henni svarað með orðhengilshætti og ekki svarað í raun.

Í fyrrnefndri ritgerð Magnúsar Salvarssonar segir:

Páll Hreinsson fjallar um þetta í Upplýsingalögin, skýringarrit og vísar m.a. í skrif þeirra en þar segir:

Eitt af markmiðum upplýsingalaga er að veita almenningi möguleika á að fylgjast með störfum stjórnvalda. Af þeim sökum er meginreglan sú að störf opinberra starfsmanna verða almennt ekki talin til einkamálefna þeirra í skilningi 5. gr.56 uppl.. Þannig verður sennilega að telja að almenningi sé heimill aðgangur að upplýsingum í gögnum starfsmannamála sem snerta það hvort opinber starfsmaður hefur sýnt af sér óstundvísi, vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi eða hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi. Hið sama gildir um samstarfserfiðleika á milli opinberra starfsmanna. Komi til þess að starfsmanni verði veitt áminning, honum vikið frá um stundarsakir eða að fullu sagt upp störfum af framangreindum ástæðum er almenningi yfirleitt heimill aðgangur að gögnum í slíkum málum.57

Hafi fráfarandi skólastjóra beinlínis verið vikið frá störfum þá á almenningur rétt á að vita það. Við getum haft hvaða siðferðisskoðun á því sem við viljum en lögin eru skýr.

Ég skal alveg viðurkenna eftir það sem á undan er gengið þá langar mig að vita þetta. Ekki vegna viðkomandi heldur verndaranna.  Lái mér hver sem vill.

Ég deili ekki þeirri skoðun með ritstjóra 641.is að það sé réttur fráfarandi skólastjóra að fá starfslokasamning. Starfslokasamningar eru uppfinning einkafyrirtækja til að losa sig við stjórnendur sem eru ekki lengur í náðinni. Þeir eru ekki lögfestir neins staðar og ég tel ekki gott að þeir nái fótfestu innan hins opinbera kerfis. Ég tel mun eðlilegra að farið sé eftir kjarasamningum og lögum frekar en stjórnvald geti samið um hvað sem er og greitt hverjum sem er hvað sem er úr sameiginlegum sjóðum. Og neita svo að upplýsa um athafnir sínar eins og nú er gert.  Þá virðist sem topparnir einir fái starfslokasamninga, fólkið sem hefur þegar fengið hvað mest. Skapist sú hefð að allir geti samið um starfslok sín, sem mér finnst nú réttlátast fyrst þessi vegferð er hafin, þá er sú hætta til staðar að fólk semji á mismunandi hátt og sumir fái meira en aðrir. Þá er vert að benda á að sumir hafa samið svo herfilega af sér að þeir fengu minna en réttur þeirra stóð til. Vara ég alveg sérstaklega við þessari aðferð.

Hvað varðar svar við spurningu 7 þá er það vægast sagt hrokafullt. Það er svo sem ekkert öruggt að nýr dagur rísi á morgun. Það eru hins vegar mjög miklar líkur til þess. Að neita að svara því til hvað standi til að gera á morgun vegna þess að morgundagurinn er ekki enn kominn er því ekkert nema hjákátlegur útúrsnúningur í besta falli. Standi ekki til að segja fólki upp ber sveitarstjóra og sveitarstjórn að upplýsa það hið fyrsta.

Að oddviti og hans handvaldi sveitarstjóri leyfi sér að gera lítið úr ótta og óvissu skjólstæðinga sinna með vísan til þess að fyrirhugaðar uppsagnir þeirra séu ekki komnar til framkvæmda er með ólíkindum.

"Samstaða leggur áherslu á gott upplýsingaflæði og gegnsæi í stjórnsýslu."

Blóm í garðinum

Um daginn fór ég í tag-a-long heimsókn með vinkonu minni. Húsið er tiltölulega nýtt svo húsráðandi bauð okkur í skoðunarferð. Í svefnherberginu er innangengur skápur. Þegar ég sé skápinn segi ég umsvifalaust: „Ah, walk-in-closet“  alveg með það á hreinu að þau vissu í hvað ég væri að vísa. Þau vissu það samt greinilega ekki svo ég fór að reyna að útskýra að þetta væri sko, í gamalli bíómynd og... Það útskýrði að sjálfsögðu ekki neitt. Það veit nefnilega enginn um hvað ég er að tala nema litla systir mín.

Ætli það hafi ekki verið frá svona ca. 1995-2005 þar sem við systur vorum báðar (meira eða minna) pipraðar, bjuggum í sama hverfi og deildum kvikmyndaáhuga. Við þóttum og þykjum enn nokkuð líkar svo okkur hefur verið ruglað saman. Eitt sinn vorum við spurðar að því tvisvar sama daginn hvort við værum tvíburar. Við gerðum iðulega grín að því að við værum eins og Patty og Selma systur Marge Simpson og við myndum síðar meir fá okkur íbúð í Spinster City Apartments.

Við systur höfðum sem sagt gaman að því að horfa á bíómyndir og spá og spekúlera í þeim. Ein af þessum myndum var The Client með Susan Sarandon, Tommy Lee Jones og hinum unga Brad Renfro. 

Myndin segir frá ungum dreng, Mark, sem verður vitni að morði, hvernig glæpamennirnir elta hann og lögfræðingurinn Reggie verndar hann og fjölskyldu hans.

Eitt af því sem kemur inn eru draumar mömmunnar sem er föst í fátæktargildrunni:

When Reggie leaves, she begins speaking with Marks mother, who begins telling Reggie about her dreams and how all she ever wanted was a white house and walk-in closet.

Í lokin þegar lögfræðingurinn er búin/n að semja um vitnavernd setur hún mjög ákveðin skilyrði:

Roy: Okay... what do you want?
Reggie: You have access to a private jet?
Roy: I do.
Reggie: Send it to Memphis, have it pick up Diane and Ricky Sway, bring them here. The whole family enters the Witness Protection program. Well, how are we doing so far?
Roy: [writing] Nothing I can't live with.
Reggie: The program sets them up with a fair income, and a nice little house. White, with a walk-in closet.
[off Roy's look]
Reggie: Well, write it down. "Walk-in closet."
Roy: [sarcastic] Is "walk in" hyphenated? 

Fyrir okkur systrum varð þessi innangengni skápur tákn raunsæju draumanna og þess að hamingjan felst sennilega ekki í því að bjarga heiminum, frægð eða ríkidæmi. Þetta varð tilvitnun á tímabili. Önnur sagði „walk-in-closet“ og hin vissi nákvæmlega hvað hún meinti.

Við tókum nokkuð góðan sprett yfir kvikmyndasöguna og horfðum að sjálfsögðu á Star Trek myndirnar. Sama dag og ég fór í heimsókn dó Leonard Nimoy sem lék dr. Spock. Í síðasta tvítinu sínu sagði hann:

Þetta bíó-tímabil skrýtnu tvibbana er blóm í garðinum.

LLAP (Live long and prosper.)

Samningaumleitanir

6. liður fundargerðar síðasta sveitarstjórnarfundar heitir Ráðning skólastjóra við Þingeyjarskóla og er svohljóðandi með styttingum:
 

Tekin fyrir ráðning skólastjóra við Þingeyjarskóla. [...] Oddviti gerði grein fyrir að samkomulag hafi náðst um starfslok við núverandi skólastjóra en hann mun gegna starfi fram til 31. júlí n.k. Sveitarstjóra falið að vinna málið áfram í umboði sveitarstjórnar. Starfslokasamkomulag þetta er eingöngu til komið sem liður í þeim skipulagsbreytingum sem fyrirhugaðar eru á starfsemi Þingeyjarskóla á næsta skólaári. Sveitarstjórn þakkar fráfarandi skólastjóra fyrir gríðarmikið og óeigingjarnt starf í þágu skólans frá stofnun hans.

[...]

Eftir viðtöl og gagnaöflun er það niðurstaða okkar að leggja til að Jóhanni Rúnari Pálssyniverði boðin staðan. Þessi niðurstaða byggir á mati okkar á reynslu hans, menntun og hæfni.
[...]

Reiknað er með að Jóhann geti hafið störf þann 15. mars, að hluta til og að fullu þann 1. apríl n.k.

Sveitarstjórn samþykkir með fimm atkvæðum að Jóhanni Rúnari Pálssyni verði boðin staðan og felur sveitarstjóra að ganga til samninga við hann.

Fulltrúar T lista sátu hjá og lögðu fram eftirfarandi bókun:

„Við fulltrúar T-lista í sveitarstjórn Þingeyjarsveitar sitjum hjá í atkvæðagreiðslu um ráðningu skólastjóra Þingeyjarskóla. Við getum ekki tekið afstöðu til umsækjenda þar sem við höfum ekki fengið tækifæri á að sjá og meta umsóknir þeirra er sóttu um stöðuna.“

Venju samkvæmt er ýmislegt sem  mér þykir undarlegt.

1) Liðurinn heitir Ráðning skólastjóra sem ég skil sem svo að verið sé að ráða manninn. Hins vegar segir að honum verði boðin staðan og sveitarstjóra falið að ganga til samninga við hann. Nú er ég alveg hætt að skilja. Staðan var auglýst og hann sótti um hana. Þetta er opinber staða hjá sveitarfélagi um hana hljóta að gilda kjarasamningar. Um hvað þarf að semja? Ekki þó einhverja bitlinga?
Vil taka fram að gagnrýni mín beinist ekki að umsækjandanum, geri ráð fyrir að eins hefði verið að farið hver sem hefði verið ráðin(n).

2) Starfslokasamningur við fráfarandi skólastjóra. Afsakið.. What?! Gilda ekki bara lög og reglur hér eins og annars staðar? Hafi viðkomandi verið sagt upp þá hlýtur uppsagnarfrestur að gilda. Vilji þau halda sig við skipulagsbreytingarnar* þá hlýtur biðlaunaréttur að koma hér inn. Ég skil ekki að hér þurfi að semja eitthvað sérstaklega um starfslok.
Þá hlýt ég að spyrja hvort aðrir starfsmenn munu njóta sömu kjara þegar þeim verður rétt uppsagnarbréfið í vor? Eða gilda einhverjar aðrar reglur um höfðingjana?**
Má ég minna, aftur og enn, á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar.

3) Ef ákveðið er að sveitarstjórn ráði einstakling til starfa þá hlýtur öll sveitarstjórnin að eiga að koma að því. Minnihlutinn líka.

*Þessar "skipulagsbreytingar" eru samt ákvörðun sveitarstjórnar. Þær eru ekki nauðsynlegar sbr. lög 72/2002 sem þau beittu fyrir sig 2012.
**7. gr. Upplýsingalaga: Þegar aðrar takmarkanir á upplýsingarétti samkvæmt lögum þessum eiga ekki við er, þrátt fyrir ákvæði 1. mgr., skylt að veita upplýsingar um eftirtalin atriði sem varða opinbera starfsmenn:[...]  4. launakjör æðstu stjórnenda,