Suðurbærinn

Haustið 2013 var orðið ljóst að föðurbræðurnir, Helgi og Hrólfur, höfðu fengið nóg af jarðvistinni og hugðu á brottför. Hrólfur hafði gert erfðaskrá þar sem hann arfleiðir þau systkini; Martein, A., H.H. , G. og H. að sínum eigum. (Gunnarsbörn.) Helgi hafði hins vegar ekki gert neina erfðaskrá. Ákveðið var að tryggja að eignarhald húss þeirra, svokallaður suðurbær, færi ekki út um víðan völl. Lögerfingjar Helga voru bræður hans og börn þess er var látinn. Leggur H. til að hann fái húsið. Eitthvað var það rætt, enda ekki eðlilegt að hann fái hús upp í hendurnar, en hann fullyrti að Marteinn myndi njóta góðs af ráðstöfuninni. Skildi ég þessa ráðstöfun á þann hátt að H. flytti í suðurhúsið og Gamli bær, húsið sem búið á, yrði notað undir ferðaþjónustu. Ég er ekki ein um þennan skilning, Marteinn og A. skildu þetta einnig svona.

H. greiddi ekki krónu fyrir húsið. Útbúið var afsal og talað um skuldabréf en það skuldabréf var aldrei útbúið. Þeir bræður þrír eignuðust Hálsbú á sínum tíma með sama hætti og A. og H.H. eignuðust hlutinn í R með þessum hætti.

Það er sennilega tilvalið að skjóta því hér inn í að yfirfærslan á Suðurbæ til H. má teljast mjög vafasamur gjörningur. Þeir bræður voru ekki orðnir andlega veilir á neinn hátt en yfirfærslan átti sér engu að síður stað rétt rúmum mánuði fyrir andlát þeirra og þeir skrifuðu undir pappírana þegar þeir lágu á sjúkrahúsi. Bara það eitt og sér getur vakið vafa.

En hvaða þýðingu hefur þetta?

Helgi og Hrólfur áttu húsið saman, sitthvor 50%. Hrólfur hafði gert erfðaskrá þar sem Gunnarsbörn erfðu allt hans svo 50% hússins eru strax kominn til þeirra systkina. Helgi hafði ekki gert erfðaskrá svo bræður hans voru lögerfingjar hans. Þeir voru fjórir svo hver átti að fá 12,5% af húsinu. (Hefði Hrólfur dáið á undan Helga hefðu þessi hlutföll breyst.) Þannig að 12,5% hefðu átt að ganga til Hrólfs sem hans erfingjar hefðu svo fengið, þ.e. Gunnarsbörn. Gunnar hefði líka átt að fá 12,5% . Eftir standa sitthvor 12,5% sem Sigurður hefði átt að fá annars vegar og Jakobsbörn hins vegar. Jakob átti 6 börn svo þessi 12,5% hefðu deilst niður og orðið rétt rúmlega 2% hlutur. Það er vissulega ekki mikið en samt vika ef hugsað er um húsið sem sumarbústað. Það er líka ákveðið tilkall, ákveðinn réttur sem var hunsaður.

Þá geta snuðaðir erfingjar velt því fyrir sér af hverju þeir fá ekki að dvelja í húsinu heldur er alltaf boðið upp á "óíbúðarhæfa" húsið með börnin sín.

Já, við Marteinn tókum fullan þátt í þessu og fórnuðum 12.5% eignarhlutdeild Marteins fyrir vikið. Og hinna systkinanna líka. Getum engum um kennt nema sjálfum okkur fyrir að trúa og treysta þessum manni.

Um voruð 2012 vorum við Marteinn svo lánsöm að eignast annan dreng. Í byrjun janúar 2013 fæ ég svo vinnu við framhaldsskóla. Ákveðum við Marteinn að hann fari í fæðingarorlof og fáum hingað, í samráði við H., hjón til að vinna við búið. Maðurinn er ráðinn og hluti af laununum er fæði og húsnæði fyrir hann og konuna. Þau voru með lítið barn en það borðaði auðvitað lítið. Þau bjuggu uppi í Gamla bæ, sem búið á, með H. en borðuðu alltaf hádegismat í Villa Nova á kostnað okkar Marteins. Búið greiddi launin.

Á morgun: Ættingjarnir.

Formáli

Hvar á að byrja langa og leiðinlega sögu? Hvar er byrjunin? Hvar er upphafið? Ég get svo sem aldrei sagt hana öðruvísi en eins og hún snýr að mér svo ég hef hana þar sem ég kem inn í hana.

Við Marteinn kynntumst 2006. Þá voru foreldrar hans, Gunnar og Tóta, föðurbræður, Helgi og Hrólfur, og G. bróðir hans enn á Hálsi. H.bróðir hans var ekki. Á þessum tíma var hann í sambandi með konu og fór með henni utan.

Marteini fannst ekki gott að vinna með G., hann var verklítill og gat ekki gengið til allra verka, gat t.d. alls ekki mjólkað. Marteini fannst hins vegar gott að vinna með H. hann var röskur og duglegur og Marteinn saknaði hans.

Fljótlega eftir að við kynnumst sagði Marteinn mér að hann vildi deyja á þúfunni sinni. Ég vissi því að hverju ég gekk, ef ég vildi eyða ævinni með þessum manni þá myndi ég eyða henni á Hálsi. Ég gekk að því enda auðvelt val.

Árið 2010 fluttum við á Háls í nýja húsið okkar, stundum kallað Villa Nova. Illseljanlegt hús sem við höfðum bæði lagt aleiguna okkar í og skuldsett okkur talsvert.

H. hjálpaði til við ýmislegt í húsbyggingunni. Hann sendi síðan reikning sem við þurftum að borga því hann vildi fá (sic.) virðisaukann endurgreiddan. Svo ætlaði hann að endurgreiða launagreiðsluna. Ég sagði honum að sleppa því, hann hefði hjálpað okkur mikið og þá væri líka auðveldara fyrir okkur að biðja hann aftur. Hélt hann því greiðslunni.

Á þessum tímapunkti voru gömlu mennirnir hættir að ganga til verka og G. að flytja í burtu. H. var hins vegar kominn til baka.

Ég sagði H. að Marteini fyndist gott að vinna með honum og vildi endilega vera með honum í samstarfi. Við buðum H. líka að vera í hádegismat með okkur enda lagaði ég mat á hverjum degi hvort eð væri. Á þessum tímapunkti var ég atvinnulaus. Eitthvað var rætt að búið borgaði svokallaðan "mötuneytiskostnað" enda þótti á þeim tímapunkti ekki eðlilegt að við Marteinn bærum allan kostnað af matnum. Ekkert varð hins vegar úr þeim hugmyndum og þróuðust mál þannig að við bárum kostnaðinn að langmestu leyti. Við lögðum, hreint út sagt, áherslu á að halda H. góðum

Verkaskiptingin var sú að Marteinn mjólkaði en H. gaf auk annarra verka sem þeir gengu til jöfnum höndum. Nema sáning og þresking sem Marteinn sá aðallega um.

Atvinnuleysið og framkoma Vinnumálastofnunar fór ekki vel í mig og þar sem H. leiddist að vera bundinn yfir gjöfinni tvisvar á dag stakk ég upp á því að ég yrði ráðin í vinnu við búið. H. leist vel á það, hann vildi komast í meiri verktöku og hafa meira upp úr sér, en fullyrti að búið hefði ekki efni á því að greiða mér laun. Samt var G. nýfarinn og þótt þeir tveir hefðu hækkað sig lítillega í launum var samt eftir launaafgangur. Honum fannst sem sagt fullkomlega eðlilegt að ég tæki við hluta af hans verkum launalaust svo hann gæti haft meira upp úr sér. Þetta stuðaði mig það mikið að ég ákvað að ég myndi aldrei vinna launalaust á búinu. Nema auðvitað til aðstoðar Marteini.

Að öðru leyti gengur þetta allt vel framan af. Ég fer í vinnu í janúar 2013 og Marteinn tekur við eldamennsku. H. heldur áfram að borða í Villa Nova og leggur stundum til nokkrar niðursuðudósir en borgar aldrei með sér. Hann er kallaður í kaffi ef bakaðar eru vöfflur eða pönnukökur og alltaf boðið ef fjölskyldan kaupir pizzu. Þetta er að sjálfsögðu okkar eigið val.

Hann er góður við strákana okkur og fellur þeim hann vel. Reyndi ég H. aldrei að neinu nema góða einu og var hann umbeðinn ætíð viljugur til aðstoðar. Það eina sem mér leiddist var hversu mikill besserwizzer hann er og fullyrðir um hluti sem hann veit ekki vel skil á.

Á morgun: Suðurbærinn.

"Bóndinn og bróðir hans"

Þegar ég flutti úr Reykjavík í sveitina 2005 var ýmislegt sem ég ekki þekkti. Í Reykjavík t.d. flytur fólk að heiman þegar það er orðið fullorðið. Svo selja foreldrarnir húsið sitt/íbúðina og fólk er ekkert að spá í það meira. Engir átthagafjötrar. Atvinna bænda byggist hins vegar á landi, þeir verða að hafa land til að rækta hey ofan í skepnurnar og stórar byggingar utan um þær svo þeir eru átthagafjötraðir að miklu leyti.

Þetta er auðvelt fyrir fyrstu fjölskylduna á staðnum en svo versnar í því þegar börnin ættu að taka við. Á Íslandi er nefnilega jafn erfðaréttur. Það þýðir að öll börnin fá jafnan arfshlut. Þetta er auðvitað ekkert mál ef engin/n vill taka við búi en erfiðara þegar einn vill taka við búi og þarf að kaupa alla hina út. Það er líka erfitt ef fleiri en einn vilja taka við því þá þarf að deila hlutunum og búa saman í sátt og samlyndi. Ég tala um karlkyn því þótt stelpurnar vildu taka við þá var það lengi vel ekki í boði. Sumir foreldrar létu búið frekar fara í eyði eða neyddu óviljuga syni til að taka við en hleypa dætrum sínum að.

Eftir því sem tíminn leið lærði ég betur á umhverfi mitt. Mér var t.d. sagt frá „bóndanum og bróður hans.“ Sögumaður sagði frá á þá leið að á mörgum bæjum væri því þannig háttað að þar byggju saman tveir bræður. Annar væri giftur með börn og bærist á, væri bóndinn á meðan hinn væri ógiftur og ynni öll verkin á bak við tjöldin. Hann var þá bróðirinn, vinnuþrællinn sem enginn vissi um. Á þessum tímapunkti var ég 35 ára, örlaga piparjúnka og aumingjagóð með afbrigðum og tók alveg út fyrir alla þessa aumingja bræður sem þræluðu í sveita síns andlits án nokkurrar viðurkenningar.

Stuttu seinna átti ég annað samtal við konu sem var gift einum svona bónda. Henni var ekki skemmt. Greinilega búin að heyra það aðeins of oft að mágur hennar héldi uppi búinu og maðurinn hennar ynni mest lítið.

En fyrirbærið bóndinn og bróðir hans er samt til. Einhverra hluta vegna þá verður sá bróðir sem giftir sig og eignast fjölskyldu ósjálfrátt bóndinn í hugum fólks. Það má alveg telja það ósanngjarnt en þannig er það nú samt.  Auðvitað verður sá einhleypi frekar sorrí,  svekktur og sár. Í fyrsta lagi er líf hans ekki að ganga upp eins og hann vildi. Í öðru lagi þarf hann að horfa upp á bróður sinn fá allt það sem hann sjálfur vill. Í þriðja lagi setur samfélagið hann í annað sæti.  Svo kraumar ófullnægða kynhvötin undir öllu. Fólk getur orðið biturt af minna tilefni.

Hér í sveitinni er bróðir sem virti konu bróður síns ekki viðlits. Hún var bara alveg ómöguleg. Hjónin skildu og bóndinn fékk sér aðra konu. Núna er sú kona ómöguleg og bróðirinn virðir hana ekki viðlits.

Stundum gengur biturðin svo langt að hún er tekin út á börnum bóndans líka. Einn bróðirinn tók yfir búskapinn. Þegar hann hætti vildu börn hins kaupa kúakvótann. Nei, frekar gaf hann kvótann á næsta bæ en selja þeim hann.

Ég veit ekki hvernig það er í öðrum sveitarfélögum en hérna er þetta hugtak vel þekkt og flestir þekkja einhverjar sögur. Nú er auðvelt að hlæja að beiskum og bitrum karlfauskunum sem hafa spólað sjálfa sig fasta í pytti óhamingjunnar.  En áður en þið gerið það þá skulum við muna eftir meðlimum Incel hreyfingarinnar sem eru því miður stórhættulegir.

Við ættum sennilega að vera þakklát fyrir það að pipruðu bændadurgarnir eru bara skrítnir og bitrir.

Haturs-reiði-ruglið á Hálsi

Eða hér.

Minning

Gunnar Marteinsson
f. 3. júní 1929 - 25. janúar 2019

Þegar ég kom á Háls í fyrsta skipti 2006 þá var Gunnar Marteinsson, tengdafaðir minn, orðinn fullorðinn maður. Hann þjáðist líka af parkinson sjúkdómnum sem setti honum talsverðar skorður. Engu að síður gekk hann enn til verka, fór alltaf út og sinnti kálfunum og hinu og þessu sem til féll.

Hann var alveg ótrúlega þrautseigur. Fór út í hvaða veðri sem var, alltaf eins og klukka.

Síðsumars 2008 var Marteinn að þreskja og enginn til að mjólka svo ég tók það að mér.  Ég var komin sjö mánuði á leið og með svo mikla meðgönguþoku að ég gat ekki fyrir mitt litla líf munað röðina á kúnum. En kýr eru mjög vanafastar verur og verða að fara í réttri röð í mjólkurbásinn. Gunnar sótti kýrnar fyrir mig og sagði mér röðina, tvisvar á dag í þó nokkra daga. Ég fann ekki að þetta færi í taugarnar á honum. Einn daginn spurði hann þó sallarólegur: "Ertu ekkert farin að muna röðina?"

Það mætti, svona eftir á, hlæja að þessari stöðu, parkinson veikur fullorðinn maður og bálólétt kona að mjólka. En þetta gekk ótrúlega vel hjá okkur og munaði auðvitað öllu um hann. Hann vissi nákvæmlega hvað þurfti að gera og hvernig. Í eitt skiptið var ein kýrin eitthvað óhress og sparkaði með afturfætinum. Ég var að brasast við að binda hana en hún stóð aftast svo Gunnar lagðist ofan á mjaðmabeinin á henni svo þá gat hún auðvitað ekki sparkað. Ég gat mjólkað hana og þurfti ekkert að ergja hana eða meiða með bandi.

Þegar mjöltum var lokið þá var mér boðið inn í mat (húsið okkar Marteins ekki byggt og ég bjó ekki á staðnum.) Ég sagði í eitthvert skiptið að það þyrfti nú ekkert að gefa mér að borða þótt ég hlypi í skarðið fyrir Martein. Þá sagði tengdapabbi mjög ákveðið: "Þeir sem vinna fá að borða." Ég skal alveg viðurkenna að ég varð upp með mér að bóndinn skyldi viðurkenna svo afgerandi framlag mitt. Það er nefnilega ekki sjálfgefið.

Seinna sá ég að svona var hann. Á sinn hægláta og hljóðlega hátt viðurkenndi hann fólk. Hann reyndi ekki að þvinga sínum skoðunum upp á aðra heldur leyfði fólki að vera það sjálft. Tóta, tengdamamma var ekki allra en hann reyndi aldrei að breyta henni. Hún var listamaður í eðli sínu og hann leyfði henni að rækta það og sinna því. Já, ég segi "leyfði", við verðum að muna tíðarandann.

Fyrst í stað hélt ég að sjúkdómurinn héldi aftur af honum en seinna komst eg að því að hann var alltaf hlédrægur og fyrirferðalítill. En hann var staðfastur. Hann var kletturinn sem Háls stóð á síðustu áratugina. Hann sagði ekki margt og hann sagði það ekki hátt en það sem hann sagði skipti máli.

Fólk sem var hér í sveit sem börn myndaði hlýtt og einlægt samband við Gunnar. 

Gunnar var mjög jarðbundinn og raunsær maður. Hann barmaði sér ekki í veikindum sínum heldur tók þeim með stóískri ró. Hann horfðist í augu við þau og samþykkti staðreyndir. Þegar hann datt um jólin 2008 gat hann ekki gengið áfram heldur þurfti að bakka allar sínar ferðir. Honum datt ekki í hug að kvarta. En þegar ég kom í mat á aðfangadagskvöld og sá þetta spurði ég hvort við ættum ekki að láta líta á þetta daginn eftir, þá sagði hann skýrt og skorinort: "jú takk." Þegar kom í ljós að setbeinið var brotið og honum boðið að leggjast inn þá þáði hann það með þökkum. Þegar læknirinn bauð honum í framhaldinu að koma í hvíldarinnlagnir á Hvamm þá vildi hann það gjarnan.

Gunnar, ég þakka þér samfylgdina. Það var heiður að kynnast þér og ég sé þig svo oft í manninum mínum, hann er kletturinn minn.

Fyrirgefðu að við skyldum valda þér áhyggjum á ævikvöldinu. Fyrirgefðu að við getum ekki heiðrað  minningu þína og Tótu sem skyldi og haldið arfleifð ykkar við. En við munum alltaf minnast þín og þú lifir í hjörtum og minningu barnabarnanna þinna.

Ýmislegt

Sjá nánar hér.

Sjá nánar hér.

Sjá nánar hér.

Vituð ér enn eða hvað?

Einbýlishús til sölu

Hús okkar á Hálsi gæti verið til sölu fyrir rétt verð. 

Vinsamlegast athugið að við viljum kaupa fyrir sunnan svo kaupverð verður að vera viðunandi.

Húsið er 4-5 herbergja. Tvær forstofur, þvottahús í annarri og lítið baðherbergi. 3 svefnherbergi og stórt baðherbergi. Stór stofa og aukastofa með rennihurðum sem hægt er að breyta í gestaherbergi.

Húsinu fylgir lítil gistieining. (Sjá hér.)

Undanfarið ár hafa tvö herbergi í húsinu einnig verið leigð út. Nokkuð góðar tekjur fylgja þessari útleigu og er fyrirtæki með öllum leyfum utan um reksturinn. Það getur fylgt með í kaupum.

Lítil lóð er í kringum húsið.

Hafið samband við Karl Gunnarsson hjá Lundi í síma 898-2102 vegna hússins.

Einnig er möguleiki að kaupa hlut í búrekstri.
Hafið samband við Hallgrím Jónsson hjá Pacta í síma 789-2160 vegna búsins.